HÜLYA GENÇ SERTKAYA / Türkiye ekonomisinin, 2025 yılı merkezi yönetim bütçe performansı belli oldu. Hazine ve Maliye Bakanlığı verilerine göre, merkezi yönetim bütçesi 2025 Aralık'ta 528.1 milyar lira, Ocak-Aralık döneminde ise 1 trilyon 799.1 milyar lira açık verdi. Bütçe açığı, 2026-2028 yıllarını kapsayan Orta Vadeli Program'da (OVP), 2025 hedefi olan 2.2 trilyon liranın altında gerçekleşti. 2025 yılı Aralık'ta bütçe gelirleri yüzde 43.7 artışla 1 trilyon 263.9 milyar lira, bütçe giderleri yüzde 4.8 artışla 1 trilyon 792 milyar lira düzeyinde gerçekleşti. Faiz giderlerinin yüzde 55 artışla 116.7 milyar lira düzeyinde gerçekleştiği aralıkta, faiz dışı giderler yüzde 2.5 artışla 1 trilyon 675.4 milyar lira düzeyinde kaydedildi. Aralıkta vergi gelirleri yüzde 47.9 artışla 1 trilyon 47.5 milyar lira oldu. 2025 yılı Ocak-Aralık döneminde, bütçe gelirleri yüzde 48 artışla 12. 8 trilyon lira, bütçe giderleri yıllık yüzde 35.7 artışla 14.6 trilyon lira düzeyinde gerçekleşti. Vergi gelirleri yüzde 51.3 artışla 11 trilyon 49.5 milyar lira oldu. Faiz dışı denge ise aralıkta 411.5 milyar lira açık, 2025 yılında 255.3 milyar lira fazla verdi.
ARALIKTA CARİ AÇIK 4 MİLYAR DOLAR
Türkiye'nin cari işlemler hesabı dört ay sonra yeniden açık verdi. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) verilerine göre, 2025 Kasım'da cari işlemler hesabı yıllık yüzde 45 artışla 3 milyar 996 milyon dolar açık kaydetti. Cari işlemler dengesi, temmuzda 1.72 milyar dolar, ağustosta 5.37 milyar dolar, eylülde 1 milyar 82 milyon dolar, ekimde 487 milyon dolar düzeyinde fazla vermişti. Kasımda altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında ise 2 milyar 132 milyon dolar fazla gerçekleşti. Kasımda ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 6 milyar 385 milyon dolar oldu. 2025 yılının 11 aylık döneminde cari denge yıllık bazda yüzde 225 artışla 18.5 milyar dolar açık verirken, yıllıklandırılmış verilerle kasımda 12 aylık cari işlemler dengesi bir önceki aya göre 1 milyar 235 milyon dolar artışla 23 milyar 226 milyon dolar açık kaydetti. OVP'de 2025 yılı sonu için cari açık hedefi 22.6 milyar dolardı. TCMB'nin Aralık ayı piyasa katılımcıları anketinde 2025 yılı sonu cari açık öngörüsü 21.3 milyar dolar düzeyindeydi.
TCMB verilerine göre, kasımda doğrudan yatırımlar kaynaklı net girişler 343 milyon dolar olarak kaydedildi. Portföy yatırımlarında kasımda 1 milyar 24 milyon dolar tutarında net çıkış yaşandı. TCMB döviz cinsinden net rezervleri kasımda 4 milyar 766 milyon dolar, ocak-kasım döneminde 17.8 milyar dolar azaldı. Net hata noksan kaleminde kasımda 1.9 milyar dolar, ocak-kasım döneminde 18 milyar dolar kaynağı belirsiz para çıkışı yaşandı.
"CARİ AÇIKTAKİ ARTIŞTA ALTIN DENGESİNDEKİ BOZULMA BELİRLEYİCİ"
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada 2025 yılı Ocak-Kasım döneminde yıllık cari açıkta görülen 12.8 milyar dolarlık artışta, özellikle fiyat yükselişi nedeniyle altın dengesindeki 6.4 milyar dolarlık bozulmanın belirleyici olduğunu kaydetti. Şimşek, "2025'te, küresel ticaretteki zorluklara ve altın kaynaklı artışa rağmen; ihracatın dirençli yapısı ile turizm gelirlerindeki güçlü performans, cari dengenin sürdürülebilir seviyelerde korunmasını sağladı. Sanayi üretimi ve ihracatın teknoloji kompozisyonundaki iyileşmenin yanı sıra, düşük enerji fiyatları, euro/dolar paritesindeki destekleyici görünüm ve attığımız yapısal adımlar sayesinde 2026 yılında da cari açığın milli gelire oranının yaklaşık yüzde 1.5 ile sürdürülebilir seviyelerde kalmasını bekliyoruz" dedi.
CİRO ENDEKSLERİ YILLIK YÜZDE 37.3 ARTTI
TÜİK verilerine göre, sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörlerini toplamında ciro endeksi, kasımda yıllık yüzde 37.3, aylık yüzde 3.7 artış gösterdi. Ticaret satış hacmi 2025 Kasım'da aylık yüzde 0.5, yıllık yüzde 7.1 artarken, perakende ticaret satış hacmi aylık yüzde 1.5, yıllık yüzde 14.2 arttı. TÜİK verilerine göre, kasımda toptan ticaret satış hacmi aylık yüzde 0.1, yıllık yüzde 3.3 artış gösterdi.
TOBB ETÜ Öğretim Üyesi Dr. Cahit Sönmez, kasım ayı ticaret satış hacmi endeksinin alt kırılımlarından güçlü bir sinyal geldiğini belirterek; "Perakende satışların yüzde 14'ün üzerinde artması, buna karşın toptan satışların yüzde 3.3 düzeyinde kalması, büyüme kompozisyonunda özel tüketimin ağırlıklı olma olasılığını güçlendiriyor. Kasım ayında ciro endeksi de yüzde 37'nin üzerinde yükseldi. Her ne kadar ciro nominal olsa dahi iktisadi faaliyetlerin belli bir canlılıkta olduğunu izlenebiliyor. Özetle dördüncü çeyrek büyüme oranının beklentilerin üzerinde olabileceği ve TCMB'nin istediği iç ve dış talep dengelenmesinin zayıf kalabileceğini gösteriyor" dedi.
FAİZ KARARI BEKLENİYOR
Bu arada, Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı 22 Ocak'ta (bugün) gerçekleştirilecek. TCMB, aralık ayı toplantısında politika faizini yüzde 39.5'ten yüzde 38'e indirmişti. Piyasalarda 150 baz puan ağırlıklı olmak üzere 100-200 baz puan arasında değişen sınırlı faiz indirimi beklentisi var. TCMB'nin reel sektör ve finansal sektör temsilcilerinden oluşan 72 katılımcının görüşlerini yansıtan ocak ayı piyasa katılımcıları anketinde, katılımcıların 22 Ocak'taki PPK toplantısında politika faiz oranı beklentisi yüzde 36.50 olarak gerçekleşti. 150 baz puan indirime işaret etti. Katılımcıların enflasyon tahmini ocak ayı için yüzde 3.76, şubat ayı için yüzde 2.05. Katılımcıların 2026 yılı sonu tüketici enflasyonu beklentisi ise yüzde 23.23.
TCMB Başkanı Fatih Karahan, Londra ve New York yatırımcı toplantılarında yaptığı sunumda enflasyonda aşağı yönlü trendin güçlendiğini vurgulayarak, enflasyonun önümüzdeki iki ay içinde dalgalanma gösterebileceğine işaret etmişti.
Öte yandan 15 Ocak tarihli mükerrer Resmi Gazete'de Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın imzasıyla 2026 Yılı Kamu Yatırım Programı da yayımlandı. 2026 yılında Programda yer alan 3 bin 857'si ana proje olmak üzere 13 bin 887 adet projeye toplam 1 trilyon 920.8 milyar lira ödenek tahsis edildi.
Doç. Dr. Atılım MURAT / TOBB ETÜ Öğretim Üyesi
"TCMB faiz indirimlerine devam eder"
Cari işlemler dengesi dört ay sonra açık verdi. Cari açık beklentilerin üzerinde gerçekleşirken, altın ve enerji hariç cari işlemler hesabı fazla verdi. Cari açıkta, sezonun bitmesi nedeniyle turizmin katkısının azalması ve ithalatın biraz güçlü seyretmesinin de etkisi oldu. Birkaç aylık zayıf performansın ardından 2025 Kasım'da sanayi üretimi rakamları da güçlü gelmişti. Bu veri de tüketim talebi olduğuna işaret ediyordu. Aynı şekilde ticaret satış hacim endeksi, ciro endekslerindeki gerçekleşmeler de tüketim talebinin kasımda ivme kazandığını ortaya koyuyor. 2025 Aralık'ta da, sanayi üretimi, ticaret satış hacim endeksi ve ciro endekslerinde benzer bir tablo bekliyorum. Yılın son çeyreğinde yüzde 3-3.5 düzeyinde GSYH büyüme performansı görebiliriz. Öncü göstergeler, yönetilen yönlendirilen fiyatlardaki artışlar, ücret artışlarıyla birlikte değerlendirildiğinde 2025 Ocak'ta aylık yüzde 4 düzeyinde bir enflasyon gelebileceğini gösteriyor. Açıklanan çiğ süt fiyatlarıyla beraber, ocakta aylık gıda fiyatlarında da yüzde 7'ye varan artışlar görebiliriz. Şubatta başlayacak Ramazan ayı ve ardından bayram nedeniyle yılın ilk aylarında enflasyon dönemsel olarak yüksek gelebilir. TCMB bu tabloda, enflasyonist etkiler ve dış gelişmeler kaynaklı petrol fiyatlarındaki yükselişler nedeniyle temkinli gitmek isteyebilir. 22 Ocak'taki PPK toplantısında faiz indirimlerine devam edeceğini düşünüyorum. Ancak, 150 baz puanlık indirim beklentilerinin aksine TCMB politika faizinde 100 baz puanlık bir indirime de gidebileceğini öngörüyorum.
Prof. Dr. Erhan ASLANOĞLU / İstanbul Bilgi Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Cari denge 2025'i OVP hedefinin üzerinde kapatabilir"
Cari açığın piyasa beklentilerinin üzerinde gelmesinde, ithalattaki yükseliş etkili olmuş görünüyor. Ödemeler dengesi detayında net hata noksan kaleminde para çıkışındaki artış devam ediyor. 2025'in 11 aylık döneminde net hata noksan kaleminde yaşanan çıkış 18 milyar doları aştı. 2025'te 11 aylık cari işlemler açığı 36.7 milyar dolara ulaştı. 2024'te 14.8 milyar dolayındaydı. Açıkta önemli bir artış var ama Türkiye ekonomisinin yönetemeyeceği bir düzeyde değil. Aralık, ithalatın çok güçlü arttığı bir ay. Cari dengenin, 2025 yılını OVP tahminlerinin bir miktar üzerinde kapatması olası. Hükümetin bütçe açığını kontrol etme çabası yoğun. Açık yüksek ancak yön aşağı dönmeye başlıyor. Bu tablo, tasarruf değil, daha çok gelir artışından kaynaklı. O nedenle bütçe dengesinde daha pozitif etkiler için harcamalar tarafına yönelik daha etkin tedbirlerin devreye alınmalı. TCMB'den yapılan açıklamalar ve şubatta toplantı olmaması nedeniyle 22 Ocak'taki Para Politikası Kurulu toplantısında 150 baz puan faiz indirimine gidilmesini bekliyorum. 200 baz puanlık indirim de sürpriz olmaz.
Dr. Cahit SÖNMEZ / TOBB ETÜ Öğretim Üyesi
"2026'da da faiz dışı fazla verme olasılığı yüksek olabilir"
Merkezi yönetim bütçesi 2025 yılında 1 trilyon 799.1 milyar lira açık verirken, faiz dışı fazla devam ediyor. Deprem etkisiyle yükselen bütçe açığı/GSYH oranının aşağı gelmeye devam ettiğini söyleyebiliriz. Bu yıl alınan bazı önlemlerle ekonominin daha fazla kayıt altına alınması ve etkin vergi toplama eğilimi, bütçenin gelirler kısmının güçlü kalmasını sağlayabilir. Aynı zamanda tasarruf tedbirlerinden taviz verilmeden devam edilmesiyle 2026'da da faiz dışı fazla verme olasılığı yüksek olabilir.
Kasımda cari açık 4 milyar dolar sınırına dayanarak beklentilerin biraz üzerinde geldi. Ancak, altın ve enerjinin dışlandığı verinin 2.1 milyar dolar fazla ile makul olduğunu söyleyebiliriz. Bunların sonucunda Kasım ayı verisi sonrasında yıllıklaştırılmış açık 23.4 milyar dolar gibi düşük seviyelerde kaldığı görülüyor. OVP'deki 22.6 milyar dolar açıkla da uyumlu. Bu da çok rahatlıkla finanse edilebilen bir değer. 2026'da cari açığın seviyesini belirleyecek iki önemli parametre var. Birincisi iç talep ve kredi büyümesi, ikincisi ise TL'nin reel düzeyi. TCMB'nin taviz vermeden para politikalarına devam etmesi durumunda bu yıl sonunda da rahat finanse edilebilir düşük cari açık rakamına tanık olabiliriz.
