HÜLYA GENÇ SERTKAYA / Uzun zamandır yatırımcıların merakla beklediği kripto varlıkların vergilendirilmesine ilişkin düzenleme Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Plan ve Bütçe Komisyonu'nda kabul edildi. Ekonomiye ilişkin düzenlemeler içeren kanun teklifi ile kripto varlıklara "işlem vergisi" geliyor. Gider Vergileri Kanunu'nda düzenlemeye gidilen teklife göre, kripto varlık hizmet sağlayıcıları tarafından yapılan veya aracılık edilen kripto varlık satış ve transfer işlemleri "kripto varlık işlem vergisine" tabi tutulacak. Verginin mükellefi, kripto varlık hizmet sağlayıcıları olacak. Kripto varlık işlem vergisi, kripto varlık satış tutarı veya kripto varlığın transfer edildiği andaki rayiç değeri üzerinden on binde 3 oranında uygulanacak. Vergi matrahından gider ve vergi adı altında indirim yapılamayacak. Bir aya ait kripto varlık işlem vergisi, izleyen ayın 15. günü akşamına kadar mükellefin gelir veya kurumlar vergisi yönünden bağlı olduğu vergi dairesine beyan edilerek aynı süre içinde ödenecek. Bu maddenin uygulamasında kripto varlıklara ilişkin tanımlamalar bakımından, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu hükümleri geçerli olacak. Bu maddede belirtilen vergi oranını her bir işlem türü itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte sıfıra kadar indirmeye, 5 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı, bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Hazine ve Maliye Bakanlığı yetkili olacak. Kripto varlık işlem vergisi kapsamındaki varlıkların teslimi Katma Değer Vergisi'nden (KDV) istisna olacak. Yapılan etki analizine göre, kripto varlıklara işlem vergisi ihdas edilmesinin yıllık gelir etkisi 4.2 milyar lira olarak hesaplanıyor.
YÜZDE 10 ORANINDA VERGİ TEVKİFATI YAPILACAK
Teklifle; 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na "Kripto varlıkların vergilendirilmesi" başlığı ile yeni madde ekleniyor. Teklife göre, Sermaye Piyasası Kanunu'na tabi platformlarda kripto varlıklarla ilgili olarak gerçekleştirilen işlemlerden elde edilen kazanç ve iratlar üzerinden, söz konusu platformlar tarafından takvim yılının üçer aylık dönemleri itibarıyla yüzde 10 oranında vergi tevkifatı yapılacak. Gelir sahibinin gerçek veya tüzel kişi ya da tam veya dar mükellef olması, vergi mükellefiyetinin bulunup bulunmaması, vergiden muaf olup olmaması ve elde edilen kazancın vergiden istisna olup olmaması yapılacak tevkifatı etkilemeyecek.
Cumhurbaşkanı vergi oranını; kazanç ve irat türü, kripto varlık türleri, elde tutulma süresi, ihraç veya iktisap tarihi, bunları ihraç edenler, kazanç veya iradı elde edenler ile cüzdan türleri itibarıyla ayrı ayrı veya birlikte sıfıra kadar indirmeye veya bir katına kadar artırmak suretiyle yeniden tespit etmeye; Hazine ve Maliye Bakanlığı, maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye, vergiye tabi işlemlere taraf veya aracı olanları verginin ödenmesinden sorumlu tutmaya yetkili olacak.
ALIŞ BEDELİ BELİRLENECEK
Aynı kripto varlıklardan değişik tarihlerde alımlar yapıldıktan sonra bunların bir kısmının elden çıkarılması halinde ilk giren ilk çıkar yöntemi kullanılmak suretiyle, tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacak alış bedeli belirlenecek. Alış ve satış işlemleri dolayısıyla ödenen komisyonlar ile ödenen işlem vergisi tevkifat matrahının tespitinde dikkate alınacak.
Tevkifat dönemi içerisinde aynı türden kripto varlıklar ile ilgili olarak birden fazla alım satım işlemi yapılması halinde tevkifat gerçekleştirilmesinde bu işlemler tek bir işlem olarak kabul edilecek.
Aynı türden kripto varlık alım satımından doğan zararlar takvim yılı aşılmamak kaydıyla izleyen dönemlerin tevkifat matrahından mahsup edilecek. Atılım Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Doğan Cansızlar, 2024'te oluşan bir zararın, 2025'in kazancından düşmenin mümkün olmadığını vurguladı. Cansızlar, "Üstelik bu zarar, sadece kripto varlıklardan elde edilen kazançlardan düşülebilecek; başka bir ticari veya şahsi gelirden mahsup edilemeyecek" ifadelerini kullandı.
Teklife göre, bu madde kapsamında tevkifata tabi tutulan kazançlar için gerçek kişilerce yıllık veya münferit beyanname, dar mükellef kurumlarca özel beyanname verilmeyecek.
PLATFORM DIŞI İŞLEMLER BEYAN EDİLECEK
6362 sayılı Kanuna tabi olan platformlar dışında gerçekleştirilen kripto varlık işlemlerinden elde edilen gelirler, yıllık gelir vergisi beyannamesi ile beyan edilecek. Platformlar, tevkif ettikleri vergileri, şekli ve muhteviyatı Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca belirlenecek bir beyanname ile tevkifat dönemini izleyen ayın 26'ncı günü akşamına kadar bağlı oldukları vergi dairesine beyan edecek ve aynı süre içinde ödeyecekler. Kripto varlıklara yönelik bu düzenlemeler, yayımını izleyen ikinci ayın başında yürürlüğe girecek.
Prof. Dr. Cansızlar, "Küçük veya orta ölçekli yatırımcı için en rahatlatıcı haber şu: SPK yetkili yerli platformlarda kalırsanız, bankalarınızdan veya platformlarca yapılacak bu yüzde 10'luk kesinti nihai vergi olacak. Yani ayrıca bir muhasebeci tutup yıl sonunda vergi dairesine beyanname vermenize gerek kalmayacak" ifadelerini kullandı.
BAZI KIYMETLİ TAŞLARA YÜZDE 20 ÖTV
Ekonomiye ilişkin düzenlemeler içeren kanun teklifinde öne çıkan bazı düzenlemeleri aktaralım. Teklifle şans ve bahis oyunlarına ilişkin verilen reklam giderlerinin, kurumlar ve gelir vergisi mükellefleri açısından vergi matrahının tespitinde gider olarak kabul edilmemesine yönelik düzenleme yapılıyor.
Teklifle, Yükseköğretim Kanunu'nda değişiklik yapılarak vakıf üniversiteleri bünyesinde faaliyet gösteren hastane, klinik ve benzeri sağlık kuruluşlarının sahip olduğu kurumlar vergisi muafiyeti sonlandırılıyor. Bu düzenlemenin 1 Ocak 2027 itibarıyla yürürlüğe girilmesi öngörülüyor.
Teklifle bazı kıymetli taşlar ÖTV kapsamına alınıyor. 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu'nda düzenlemeye gidilerek, tabii inci veya kültür incileri, işlenmiş olsun olmasın elmaslar, kıymetli taşlar veya yarı kıymetli taşlar, sentetik veya terkip yoluyla elde edilen kıymetli veya yarı kıymetli taşlar, tabii veya sentetik kıymetli veya yarı kıymetli taşların toz ve pudraları ile tabii inci veya kültür incilerinden kıymetli ya da yarı kıymetli taşlardan eşyaların ithali veya tesliminde yüzde 20 oranında ÖTV getiriliyor. Bu hüküm düzenlemenin yayımını izleyen ikinci ayın başında yürürlüğe girecek. Yapılan etki analizine göre, düzenlemenin 1.9 milyar lira yıllık gelir etkisi olacağı değerlendiriliyor.
BEDELLİ ASKERLİK ÜCRETİ YÜZDE 25 ARTACAK
Teklifle, İşsizlik Sigortası Fonu'na yapılan devlet katkısının artırılması veya indirilmesi hususunda cumhurbaşkanına yetki veriliyor.
Bedelli askerlik yapmak üzere başvuranlardan tahsil edilecek tutar yüzde 25 artırılarak 417 bin liraya yükseltiliyor. Teklifle, bedelli askerlik tutarının hesaplanmasında kullanılan gösterge rakamı 240.000'den 300.000'e çıkarılıyor. Mevcut katsayı üzerinden hesaplanan tutarın fazlasının Savunma Sanayii Destekleme Fonu'na aktarılması öngörülüyor. Etki analizine göre, yapılması öngörülen yüzde 25 artırımla, 2026 yılında elde edilecek yaklaşık 19.2 milyar lira tutarındaki ilave gelirin Savunma Sanayi Destekleme Fonu'na aktarılması sağlanacak.
Teklifle, 6 Şubat 2023'te meydana gelen depremler nedeniyle genel hayata etkili afet bölgesi olarak kabul edilen yerlerde üretilen konutlara ve iş yerlerine ilişkin hak sahiplerinin talep etmeleri durumunda inşa edilen konut ve iş yerlerine ilişkin borçlandırma bedellerinin 31 Aralık 2026'ya kadar defaten ödenmesi durumunda ilk konutlar için yüzde 74, ilk iş yerleri için yüzde 48 indirim uygulanacak.
Bu arada Komisyon görüşmeleri sırasında, kabul edilen önergeyle teklife yeni madde ihdas edildi. Buna göre Serbest Bölgeler Kanunu'ndaki değişiklikle, serbest bölgelerde üretim faaliyetinde bulunan mükelleflerin bu bölgelerde imal ettikleri ürünlerin yurt dışına, serbest bölge içine veya diğer serbest bölgelere satışından elde ettikleri kazançları gelir veya kurumlar vergisinden istisna olacak.
İHTİYAÇ FAZLASI TAŞINMAZLAR ÖZELLEŞTİRİLECEK
Kamu kurumlarının ihtiyaç fazlası taşınmazları Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından satılacak. Teklife göre, özelleştirme gelirinin giderler düşüldükten sonra kalan kısmı ilgili idare muhasebe birimi hesabına aktarılacak ve bütçesine gelir kaydedilecek. Kaydedilen bu gelirler karşılığı ilgili idare bütçesine ödenek kaydetmeye Cumhurbaşkanı yetkili olacak. Etki analizine göre, atıl varlıklarının ekonomiye kazandırılması suretiyle 35-45 milyar lira kaynak oluşturulması hedefleniyor.
Bu arada, kamu yararı amacıyla yapılan kamulaştırma işlemlerinde taşınmaz devirleri istisna kapsamına alınacak. Bu hüküm, düzenlemenin yayımı tarihinden itibaren ikinci ay başında yürürlüğe girecek.
Teklifle, Doğal Gaz Piyasası Kanunu'nda düzenlemeye gidilerek; BOTAŞ'ın doğal gaz ithalatından kaynaklanan vergi, fon, idari para cezası ve bunlara bağlı faiz borçlarının, Hazineden olan görevlendirme bedeli alacaklarına karşılık mahsup edilerek silinmesine yönelik geçici madde ekleniyor.
DOĞUM İZNİ 24 HAFTAYA ÇIKIYOR
Geçen hafta TBMM'ye sunulan kanun teklifiyle askeri personel, hakim, savcılar, sözleşmeli personeller de dahil olmak üzere, kamu ve özel sektörde çalışan kadınların doğum izni süresi, doğum öncesi 8 hafta, doğum sonrası 16 hafta olmak üzere 24 haftaya çıkarılıyor. Bu hafta TBMM Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu'nda görüşülmesi beklenen Sosyal Hizmetler Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklif ile babalık izni süresi memurlarda olduğu gibi işçilerde de 5 günden 10 güne yükseltiliyor. Teklif ile koruyucu aile olan memurlara, işçilere, çocuğun tesliminden itibaren 10 gün izin hakkı tanınıyor. Sağlık durumu uygun olan kadın sigortalının doğuma kadar çalışabilme sınırı "3 hafta" yerine "2 hafta" olarak güncelleniyor.
Prof. Dr. Doğan CANSIZLAR / Atılım Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Kurumsal yatırımcıların kripto piyasasına girmesi kolaylaşabilir"
Sermaye Piyasası Kanunu'na atıfla, kripto varlıklar dijital ağlar (platformlar) üzerinden dağıtımı yapılan gayri maddi varlıklar olarak mevzuatımızda yerini alıyor. Kripto varlıkların alım satım işlemleri Katma Değer Vergisi'nden (KDV) tamamen istisna tutuluyor. Kripto varlıklara ilişkin teklifte iki tür vergileme öngörülüyor: Kripto Varlık İşlem Vergisi adıyla yeni bir vergi türü getiriliyor. İlaveten kripto varlıklar, Gelir Vergisi Kanunu kapsamına alınıyor ve bu varlıklardan elde edilen kazançlar 'değer artışı kazancı' olarak nitelendiriliyor. Teklifin en büyük artısı, kripto varlıkların artık yasal bir tanıma kavuşması ve 'vergi disiplini' altına girmesi. Bu, kurumsal yatırımcıların piyasaya girmesini kolaylaştırabilir. On binde 3'lük işlem vergisi, özellikle yüksek frekanslı işlem yapan (day-trader) kullanıcılar için maliyetleri bir miktar artıracaktır. Ancak bu oran, diğer finansal araçlarla kıyaslandığında piyasayı felç edecek kadar yüksek görünmüyor. Verginin 'stopaj' (kaynakta kesinti) yoluyla alınması, bireysel yatırımcıyı karmaşık beyanname süreçlerinden kurtarmayı hedefliyor. Vergi, yerli hizmet sağlayıcılar (platformlar) üzerinden alınan hizmetleri kapsıyor. Kendi cüzdanınızdaki (Cold Wallet) transferlerin veya yurt dışı borsalardaki işlemlerin nasıl denetleneceği, OECD-CARF (Kripto Varlık Raporlama Çerçevesi) uyumu kapsamında önümüzdeki süreçte daha da netleşecektir. Türkiye, OECD-CARF' a dahil olduğu için, yurt dışındaki büyük borsalar (Binance, OKX vb.) Türk kullanıcıların işlem verilerini otomatik olarak Türk maliyesine bildirecek. Neticede; 'yurt dışı platforma geçersem vergi ödemem' düşüncesi artık teknik olarak mümkün olmayacak; sistem tüm dünyada şeffaflaşıyor.
Deniz ERESEN / Vergi Uzmanı
"Dolaysız vergilerin payı artırılmalı"
Kanun teklifi ile uzun süredir herkesin merak ettiği fakat düzenleme getirilip getirilmeyeceği belirsiz olan kripto varlıklara 'işlem vergisi' getiriliyor. Teklifte kripto varlıklar ile ilgili en önemli düzenleme; bu varlıkların gayri maddi hak olarak kabul edilmesi ve Gelir Vergisi Kanunun 70. maddesine kripto varlıkların eklenmesi. Teklife göre, kripto varlıkların kiralanması halinde gayrimenkul sermaye iradı kapsamında vergilendirilmesi ve buna göre beyanı gerekecektir. Bu varlıkların elden çıkarılmasından doğan kazançlar 'değer artış kazancı' kapsamında vergilendirilecek, eğer bu varlıklar ticari işletmeye kayıtlı ise bunların elden çıkarılmasından doğan kazançlar ise 'ticari kazanç' hükümlerine göre vergilendirilecek. Burada önemli olan konu kripto varlıklarının Sermaye Piyasası Kurulu'nca yetkilendirilmiş platformlar bünyesinde elde edilerek, elde edilen kazançların tevkif yoluyla vergilendirileceği ve bu vergilemenin ticari kazanç mükellefleri hariç tam ve dar mükellef gerçek kişiler ile dar mükellef kurumlar için nihai vergileme olmasının sağlanması.
Teklifle inci, elmas gibi bazı kıymetli taşlar ile bunlardan yapılmış eşyaların ithali ve teslimine yüzde 20 ÖTV getiriliyor. Bu, vergi adaleti sağlanması açısından önemli bulduğum bir uygulama. Vergi sistemimizde dolaylı vergilerin ağırlığı düşürülerek dolaysız vergilerin, yani mükelleflerin gelirine göre vergilendirildiği bir vergi sistemi gelmesi en çok arzu ettiğimiz konu.
