HÜLYA GENÇ SERTKAYA/ Gözler, 3 Temmuz'da açıklanacak haziran ayı enflasyon verilerine çevrilirken, hanehalkının enflasyon beklentilerinde iyileşme dikkat çekti. Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) açıkladığı sektörel enflasyon beklentilerine göre, haziranda 12 ay sonrası yıllık enflasyon beklentileri bir önceki aya göre piyasa katılımcıları için 0.01 puan azalışla yüzde 23.81, hanehalkı için 3.38 puan azalışla yüzde 46.13, reel sektör için değişmeyerek yüzde 33.10 seviyesinde gerçekleşti. TCMB verilerine göre, gelecek 12 aylık dönemde enflasyonun düşeceğini bekleyen hanehalkı oranı bir önceki aya göre 0.10 puan artarak yüzde 15.70 oldu. Sektörel enflasyon beklentileri piyasa katılımcıları anketi, iktisadi yönelim anketi ve Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) iş birliğiyle yürütülen hanehalkı beklenti anketi ile finansal ve reel sektör uzmanlarının, imalat sanayi firmalarının ve hanehalkının 12 ay sonrası yıllık tüketici enflasyonu beklentileri derlenerek elde ediliyor. Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, jeopolitik gerilimlerin azalmasıyla enerji fiyatlarındaki normalleşmenin beklentilerdeki iyileşmeyi desteklemesini beklediklerini kaydetti.
HANEHALKININ İLK YATIRIM TERCİHİ "ALTIN"
TCMB, geçen hafta 3 bin 274 hanehalkı tarafından yanıtlanmış hanehalkı beklenti anketi sonuçlarını da açıkladı. Buna göre, hanehalkının son bir yıl içinde fiyatlarının en çok arttığını değerlendirdiği ve gelecek 12 ay için fiyatlarının en çok artmasını beklediği ürün/hizmet grupları "gıda" ile "yakıt ve enerji" olmaya devam etti. Gıdayı, fiyatı en çok artan ürün grupları arasında değerlendiren katılımcıların payı bir önceki aya göre 1.6 puan azalarak yüzde 39.3 düzeyinde belirlendi.
Gelecek 12 ay sonunda konut fiyatlarındaki artış beklentisi bir önceki aya göre 0.13 puan azalarak yüzde 33.82 oldu. 12 ay sonrası dolar kuru beklentisi bir önceki aya göre 0,14 lira artarak 52,67 lira olarak gerçekleşti. Katılımcıların yatırım tercihleri değerlendirildiğinde, ilk sırada yer alan "altın alırım" diyen katılımcıların oranı, bir önceki aya göre 4 puan azalarak yüzde 44.3 oldu. İkinci sırada yer alan "ev/dükkan/arsa vb. alırım" diyen katılımcıların oranı ise bir önceki aya göre 3.9 puan artarak yüzde 37.1 olarak gerçekleşti.
ENFLASYON VERİLERİ AÇIKLANACAK
Bu hafta açıklanacak en kritik veri enflasyon olacak. Memur ve emekli maaşlarına yapılacak artışlar 3 Temmuz'da açıklanacak haziran ayı enflasyon verisinin ardından netleşecek. TÜİK verilerine göre, mayısta tüketici fiyat endeksi (TÜFE) aylık yüzde 1.71, yıllık yüzde 32.61 artmıştı. Beş aylık TÜFE artışı ise yüzde 16.61'e ulaşmıştı. Haziran ayı enflasyon verisinin açıklanmasıyla, altı aylık enflasyon farkı netleşecek. Piyasa katılımcıları anketinde, katılımcıların Haziran ayı TÜFE beklentisi yüzde 1.36 olmuştu. TÜİK tarafından açıklanan ilk beş aylık enflasyon verilerine göre, SSK ve Bağ-Kur emeklileri yüzde 16.61'lik zammı garantilerken, memur ve memur emekli maaşları yüzde 12.41 artacak.
Bu arada geçen hafta yurt dışı üretici fiyat endeksi (YD-ÜFE) verileri de açıklandı. TÜİK verilerine göre, YD-ÜFE mayısta aylık yüzde 1.71, yıllık yüzde 34.16 artış gösterdi. Sanayinin iki sektörünün yıllık değişimleri; madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 47.70, imalatta yüzde 33.93 artış olarak gerçekleşti. Aylık değişimleri ise madencilik ve taş ocakçılığında yüzde 5.30, imalatta yüzde 1.65 artış şeklinde oldu.
GÜVEN ENDEKSLERİNDE TOPARLANMA
Geçen hafta hizmet, perakende ticaret ve inşaat güven endeksleri de açıklandı. TÜİK verilerine göre, güven endeksi hizmet sektöründe yüzde 1.4 artışla 110.5, perakende ticaret sektöründe yüzde 0.3 artışla 112.8, inşaat sektöründe yüzde 1.1 artışla 83 değerini aldı.
TÜİK ve TCMB işbirliğiyle yürütülen tüketici eğilim anketi sonuçlarından hesaplanan tüketici güven endeksi ise haziranda bir önceki aya göre yüzde 2.5 artarak 87.9 oldu. Tüketici güven endeksinin 100'den küçük olması tüketici güveninde kötümser duruma işaret ediyor. Haziranda yaklaşık son üç yılın en yüksek seviyesini gören endeks; 2023 Mayıs'ta 91.1 düzeyinde gerçekleşmişti.
Haziranda bir önceki aya göre, mevcut dönemde hanenin maddi durumu yüzde 4.5 artışla 72.3, gelecek 12 aylık dönemde hanenin maddi durum beklentisi yüzde 1.9 artışla 89.5, gelecek 12 aylık dönemde genel ekonomik durum beklentisi yüzde 3.1 artışla 83.9, gelecek 12 aylık dönemde dayanıklı tüketim mallarına harcama yapma düşüncesi yüzde 1.4 artışla 105.9 değerini aldı.
Geçen hafta finansal hizmetler güven endeksi (FHGE) sonuçları da açıklandı. TCMB'nin finansal sektörde faaliyet gösteren 150 kuruluşun yanıtlarının ağırlandırılıp toplulaştırılmasıyla elde edilen verilere göre; FHGE haziranda bir önceki aya göre 1.2 puan azalış kaydederek 152.9 seviyesinde gerçekleşti. Endeksi oluşturan anket sorularına ait yayılma endeksleri incelendiğinde, son üç aydaki iş durumu ile hizmetlere olan talebin FHGE'yi azalış yönünde etkilediği, gelecek üç aydaki hizmetlere olan talep beklentisinin ise FHGE'ye artış yönünde yansıdığı belirlendi.
ŞİRKETLERİN NET DÖVİZ POZİSYONU AÇIĞI ARTTI
Finansal kesim dışındaki firmaların döviz varlıkları nisanda 1 milyar 508 milyon dolar azalışla 184 milyar 813 milyon dolar, yükümlülükleri 7 milyar 932 milyon dolar artışla 390 milyar 421 milyon dolar olurken, net döviz pozisyonu açığı ise 9 milyar 440 milyon dolar artışla 205.6 milyar dolara yükseldi. Nisan 2026 döneminde kısa vadeli varlıklar 148 milyar 573 milyon dolar iken, kısa vadeli yükümlülükler 141 milyar 264 milyon dolar olarak gerçekleşti. Kısa vadeli net döviz pozisyonu fazlası ise 7 milyar 309 milyon dolar olarak gerçekleşerek mart ayına göre 3 milyar 150 milyon dolar azaldı. Kısa vadeli yükümlülüklerin toplam yükümlülükler içindeki payı ise yüzde 36 düzeyinde gerçekleşti.
Prof. Dr. Erhan ASLANOĞLU / Bilgi Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Beklentiler hala TCMB'nin hedefinin çok üzerinde"
Hanehalkının 12 ay sonrası enflasyon beklentilerinde 3.38 puanlık bir düşüş var. Hanehalkının enflasyon beklentilerinin gerilemesinde özellikle gıda ve petrol fiyatlarındaki düşüş etkili olmuş gibi görünüyor. TCMB, enflasyon raporunda bu yıl sonu enflasyon ara hedefini yüzde 24'e, 2027 yılı ara hedefini yüzde 15'e yükseltmişti. TCMB'nin gelecek yıl bu ayki beklentileri bu çerçevede yüzde 20'lere işaret ediyor. Böyle bir tabloda hanehalkının 12 ay sonrası için yüzde 46.13'e gerileyen enflasyon beklentileri TCMB'nin ara hedeflerinin hala çok üzerinde. Reel sektörün 12 ay sonrası yüzde 33.10 düzeyinde olan enflasyon beklentileri de ara hedefin çok üzerinde. ABD/İsrail-İran savaşının etkisiyle gerileyen güven endeksleri barış umudunun belirmesiyle yükselişe geçmiş görünüyor. Hatırlanacağı üzere tüketici güven endeksindeki düşüş, otomotiv, beyaz eşya, konut satışlarına da yansımıştı. Endekste toparlanmayla beraber yaz sonu itibarıyla talepte tekrar bir canlanma olabileceğini düşünüyorum. İç talepteki canlanmayla, enflasyonla ilgili beklentiler biraz durgunlaşacak. Gıda fiyatları sonbahardan itibaren muhtemelen baz etkisiyle birlikte artacaktır. ABD-İran arasındaki barış yolunda atılan adımlar petrol fiyatlarına olumlu yansıyor. Bu tablo, Türkiye'nin hem enflasyonu hem dış açığı açısından olumlu. Rusya-Ukrayna savaşının bitme ihtimali de var. Bu gelişmeler büyüme açısından daha pozitif sinyaller veriyor. Tabii ki büyümeyi hızlandıran gelişmelerin enflasyonda düşüşü sınırlayacağı unutulmamalı. Haziranda aylık TÜFE artışının yüzde 1'in biraz üzerinde olacağını düşünüyorum. Yıllık enflasyonun yüzde 32'ler düzeyinde paralel seyretmesini bekliyorum. Yıllık enflasyonun bu yılı yüzde 30-32 bandında kapatacağını tahmin ediyorum.
Dr. Cahit SÖNMEZ / TOBB ETÜ Öğretim Üyesi
"İç talep hala dirençli"
Reel sektörün yüzde 33.10 ve hanehalkının yüzde 46.13 seviyesindeki beklentilerinden şu çıkarımları yapabiliriz; hanehalkında düşüş belirgin olsa da beklenti hala çok yüksek olduğu için fiyatlama davranışlarının henüz tam olarak normalleşemediği görülüyor. Tüketici güven endeksi Haziran'da 85.8'den 87.9'a yükselmiş. Bu artışın, hanehalkının mevcut ve gelecek dönem maddi durum beklentilerindeki düzelmeden kaynaklandığını söyleyebiliriz. Aynı zamanda verilere göre tüketim talebi de temkinli seyrini sürdürmüş. TÜİK'e göre Haziran'da güven endeksi hizmet sektöründe yüzde 1.4 artarak 110.5'e, perakende ticarette yüzde 0.3 artarak 112.8'e yükselmiş. Bu sonuçlar dezenflasyon açısından şu sonuçları karşımıza çıkarıyor; ekonomik aktivite sert bir şekilde yavaşlamıyor ve iç talep halen dirençli görünüyor. Şu eklemeyi de yapmak istiyorum; hizmet sektöründeki canlılık, hizmet enflasyonundaki katılığın devam edebileceğine işaret ediyor. Haziran ayı enflasyon beklentileri yüzde 1.4-1.7 arasında yoğunlaşıyor. Benim tahminim yüzde 1.5'in altında kalacağı yönünde. Geçen sene haziran ayı enflasyon oranı yüzde 1.37 idi. Dolayısıyla yüzde 1.5 düzeyinde bir haziran enflasyonu yıllık enflasyonun yüzde 32'nin biraz üzerinde kalması anlamına gelir. Bu durumda kuşkusuz Merkez Bankası sıkı duruşunu koruyacaktır. İran-ABD anlaşması enerji ve Hürmüz Boğazı'ndan taşınan tarımsal ürünlerin temel girdi maliyetlerinin yeniden normalleşmesini sağlayacak. Cari açık ve enflasyon üzerindeki baskı da hafifleyecek.
