HÜLYA GENÇ SERTKAYA/ Enflasyon, ekimde gıda, giyim ve ulaştırma ana gruplarındaki fiyat artışlarının etkisiyle beklentilerin üzerinde gerçekleşti. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ekimde aylık yüzde 2.58 artarken, yıllık enflasyon bir önceki aya kıyasla 0.04 puan artarak yüzde 29.77'e çıktı. Piyasa katılımcıları anketinde, katılımcıların ekim ayı TÜFE artışı beklentileri yüzde 2.11 düzeyindeydi. Çeşitli anketlerde katılımcıların beklentileri ise yüzde 2.40 bandında yoğunlaşıyordu. TÜFE'de bir önceki yılın aralık ayına göre değişim oranı yüzde 27.52 olurken, 12 aylık ortalamalara göre değişim oranı yüzde 31.23 olarak kaydedildi.
TEMEL BELİRLEYİCİ GIDA FİYATLARI
Yüzde 3.50 oranında artan gıda ve alkolsüz içecekler grubu fiyatları ekim ayı enflasyonunun temel belirleyicisi oldu. Grubun enflasyona katkısı 0.84 puan olarak kaydedildi. Ekim ayı enflasyonunun bir diğer belirleyicisi ekimde yüzde 12.58 oranında artan giyim ve ayakkabı grubu fiyatlarıydı. Grubun enflasyona katkısı 0.82 puan olarak gerçekleşti. Yüzde 2.02 oranında artan ulaştırma grubu fiyatları ekim ayı enflasyonunun diğer temel belirleyicilerinden biri oldu. Grubun enflasyona katkısı 0.36 puan olarak kaydedildi. Ekimde aylık yüzde 2.84 artan konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunun etkisi ise 0.34 puan oldu.
Yıllık enflasyona en büyük etki 6.81 puanla gıda ve alkolsüz içecekler, 6.10 puanla ulaştırma ve 4.71 puanla konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar gruplarından geldi. İşlenmemiş gıda ürünleri, enerji, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç TÜFE göstergesinde (B endeksi) değişim, ekim ayında bir önceki aya göre yüzde 2 artarken, yıllık yüzde 28.46 artış gösterdi. C endeksi, (enerji, gıda, içecek, tütün, altın hariç TÜFE) ekimde aylık yüzde 2.07, yıllık yüzde 28.28 arttı.
Yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ekimde yüzde aylık yüzde 1.65 oranında arttı ve Yİ-ÜFE yıllık artış oranı yüzde 27.41 olarak gerçekleşti. Yeniden değerleme oranının belirlenmesinde kullanılan 12 aylık ortalamalara göre değişim oranı ise yüzde 27.83 oldu. Bu görünüm altında, tüketici enflasyonunun ana eğilimi ekimde aylık ve üç aylık ortalamalar bazında seyrederek son dönemde ana eğilimde kaydedilen gerilemeyi teyit etti.
HİZMET ENFLASYONUNDA YAVAŞLAMA SÜRÜYOR
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'nın (TCMB) aylık fiyat gelişmeleri raporuna göre, ekimde tüketici enflasyonunun seyrinde enerji ve işlenmemiş gıda fiyatları öne çıktı. Enerji fiyatları, küresel gelişmelerin etkisiyle yükselen akaryakıt, katı yakıt ve tüp gaz fiyatları öncülüğünde yüzde 4.92 oranında artarak son aylardaki artış eğilimini sürdürdü. İşlenmemiş gıda grubunda ise, tarladan seraya geçişin de etkisiyle taze meyve ve sebze fiyatları belirleyici oldu. Diğer taraftan, enerji ve gıda dışı gruplarda ılımlı seyir korundu. Mevsimsel etkilerden arındırılmış temel mal fiyatları talep koşullarının desteğiyle düşük seyrini sürdürdü, aylık hizmet enflasyonu ise öngörülerle uyumlu olarak eylül ayına kıyasla yükselse de önceki aylarda gözlenen seviyelerin altında kaldı. Böylelikle, hizmet enflasyonundaki yavaşlama eğilimi devam etti.
EKİM AYI KİRA ZAM TAVANI YÜZDE 31.23
Enflasyon verisinin açıklanmasıyla birlikte, ev ve iş yerlerine yapılacak kira zammı oranı da netleşti. Kira kontrat süresi ekimde dolanların kira artış oranı tavanı yüzde 31.23 oldu. Kira artış oranı 12 aylık ortalama TÜFE'ye göre belirleniyor. TÜİK verilerine göre, eylülde kira artış oranı yüzde 31.49 düzeyindeydi.
Öte yandan enflasyonun açıklanmasıyla birlikte, memur ve emeklinin maaşını etkileyen dört aylık enflasyon farkı da belli oldu. SSK ve Bağ-Kur emeklileri için dört aylık maaş artışı yüzde 8.29'a ulaştı. 2027 yılı ocak zammında memur ve memur emeklileri toplu sözleşme zammına ek olarak enflasyon farkı alacak. Ekim enflasyonuyla birlikte memur ve emeklileri yüzde 1.21 enflasyon farkını şimdiden hak etti. 2027 yılı ocak döneminde uygulanacak yüzde 5 toplu sözleşme zammı ilave edildiğinde toplam yüzde 6.28 zam gündeme gelecek. Zam oranlarının netleşmesi için gözler kasım ve aralık enflasyonunda olacak. Bu arada 2027 Ocak ayından itibaren geçerli olması hedeflenen mevcut yasal artışlara ilave iyileştirmeler de yapılması planlanıyor.
EMEKLİLERİN ALIM GÜCÜ DESTEKLENECEK…
TBMM Plan ve Komisyonu'nda Bakanlığı ile bağlı kuruluşların bütçelerine ilişkin sunum yapan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan, "Emeklilerimizin yaşadığı ekonomik koşulların farkındayız ve refah seviyelerini yükseltmeye yönelik çalışmalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz. Bu kapsamda, 2027 Ocak'tan itibaren geçerli olması hedeflenen mevcut yasal artışlara, ilave iyileştirmeleri de içeren bir çalışma yapıyoruz. Özellikle emeklilerimiz arasındaki gelir farklılıklarını gözeten, adalet ve hakkaniyeti esas alan, emeklilerimizin alım gücünü ve yaşam standartlarını iyileştirmeyi amaçlayan bir yaklaşım üzerinde duruyoruz" dedi.
Hazire ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek de, Bakanlığının bütçe görüşmelerinde, 2027 yılı bütçesinde emeklilerin alım gücünü desteklemek amacıyla kaynak ayırdıklarını söyledi. Şimşek, çalışan başına sağladıkları asgari ücret desteğini, "İstihdamı Koruma Programı" kapsamında tekstil, hazır giyim, deri ve mobilya başta olmak üzere bazı imalat sektörleri ile turizmde istihdamını koruyan işletmelere yönelik prim desteğini 2027'de artıracakları bilgisini de paylaştı Şimşek, finansman maliyetlerine yönelik desteklerin de gelecek yıl artarak devam edeceğini bildirdi.
RESMİ ORAN TEBLİĞ İLE İLAN EDİLECEK
Yİ-ÜFE'ye göre hesaplanan yeniden değerleme oranı yüzde 27.83 oldu. Bilindiği üzere trafik cezaları doğrudan yeniden değerleme oranına göre artırılıyor. Pasaport, ehliyet, yurt dışı çıkış harçları ve motorlu taşıt vergileri de yeniden değerleme oranına göre belirleniyor. Ancak, Cumhurbaşkanının harç ve vergilerde uygulanacak yeniden değerleme oranını artırma ve azaltma yetkisi bulunuyor. Geçen yıl yeniden değerleme oranı yüzde 25.49 olmasına karşın Cumhurbaşkanı 2026'da uygulanan yeniden değerleme oranını yüzde 18.95 olarak belirlemişti. Yeniden değerleme oranının ne olacağı, Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın yayımlayacağı tebliğin Resmi Gazete'de ilan edilmesiyle resmiyet kazanacak.
"SIKI PARA POLİTİKALARI YETERSİZ"
Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Yıldıran, dünyada ve Türkiye'de enflasyon eğiliminin yükselmeye devam ettiğini vurgulayarak, merkez bankalarının uyguladığı sıkı para ve yüksek faiz politikalarının, enflasyonun aşağı yönlü bir seyre girmesinde yetersiz kaldığının altını çiziyor. Türkiye'de ekim ayında enflasyon eğiliminin yeniden yukarı yönlü değiştiğine işaret eden Yıldıran, "Özellikle ulaştırma, konut ve gıda gibi kalemlerdeki enflasyon baskısı artıyor. Kasım ayından itibaren gıda ve enerji kaynaklı enflasyonun yükselme riskinin artarak süreceği öngörülüyor. Bu doğrultuda, Türkiye'de yıl sonu enflasyonunun yüzde 32 seviyesine yakın gerçekleşeceği tahmin edilebilir. Bu durum, enflasyonun Merkez Bankası'nın hedefinin üzerinde seyredeceğini gösteriyor. Para Politikası Kurulu'nun reel enflasyon üzerinde yüzde 3 ila yüzde 4 aralığında indirme opsiyonu görünmekle birlikte; küresel jeopolitikteki belirsizlikler ve yükselen küresel borçlanma maliyetleri, enflasyon ile politika faizi arasındaki marjın daraltılmasını mümkün kılmıyor. Bu durumda TCMB PPK'nın faizleri sabit tutarak veya 100 baz puanı geçmeyecek bir indirim yaparak yılı tamamlayacağı tahmin edilebilir. Ayrıca küresel piyasalardaki uzun vadeli yüksek faiz oranlarının yüksek olması, Türkiye'nin faiz indirme yönelimli imkanlarını daraltıyor" dedi.
İHRACATTA CUMHURİYET TARİHİNİN EN YÜKSEK EKİM AYI
Türkiye'nin ihracatı ekimde yıllık yüzde 8.1 artarak 25 milyar 885 milyon dolar olurken, Cumhuriyet tarihin en yüksek üçüncü aylık ihracatına ve en yüksek ekim ayı ihracatına imza atıldı. Ekimde Türkiye'nin ithalatı yüzde 3.4 artışla 32 milyar 584 milyon dolar oldu. Dış ticaret dengesinin yüzde 11.4 azalışla 6 milyar 699 milyon dolar açık verdiği ekimde, ihracatın ithalatı karşılama oranı 3.4 puan artışla yüzde 79.4'e yükseldi.
Yılın ilk 10 ayında ihracat yüzde 5.5 artışla 236 milyar 837 milyon dolar, ithalat yüzde 5.1 artışla 314 milyar 503 milyon dolar, dış ticaret açığı yüzde 3.9 artışla 77 milyar 666 milyon dolar düzeyinde gerçekleşti. Son 12 ay yıllıklandırılmış ihracat yüzde 5.8 artışla 285 milyar 641 milyon dolara ulaşarak, Cumhuriyet tarihinin en yüksek seviyesinde kaydedildi. Son 12 ay yıllıklandırılmış ithalat yüzde 5.4 artışla 380 milyar 755 milyon dolar, dış ticaret açığı yüzde 4.5 artışla 95 milyar 113 milyon dolar oldu.
MAL VE HİZMET İHRACATINDA REKOR BEKLENTİSİ
Ticaret Bakanı Prof. Dr. Ömer Bolat, ekim ayı itibarıyla yıllıklandırılmış (son 12 ay) hizmetler ihracatı toplamına yönelik tahminlerinin 127.4 milyar dolara işaret ettiğini söyledi. TÜİK tarafından 30 Ekim 2026 tarihinde yayımlanan turizm istatistikleri kapsamında, 2026 Temmuz ve Ağustos aylarında seyahat gelirlerinde yaklaşık 1.25 milyar dolar yukarı yönlü revizyon gerçekleşebileceğinin tahmin edildiğini vurgulayan Bolat, "Tahminlerin ve muhtemel revizyonların gerçekleşmesi durumunda, ekim ayında yıllıklandırılmış hizmet ihracatının yaklaşık 127.4 milyar dolara yükselebileceği (revizyonsuz 126.1 milyar dolar) öngörüldü. Böylece ekim ayı itibarıyla yıllıklandırılmış olarak mal ve hizmet ihracatının 413 milyar dolar ile rekor düzeyde gerçekleşmesi bekleniyor. 410 milyar dolar olan yılsonu hedefimizi de böylece yakalamış olduğumuzu öngörüyoruz" diye konuştu.
"FİYAT REKABETİNE DAYALI BÜYÜME ZORLAŞABİLİR"
Aks Araştırma Kurucusu ve Baş Ekonomisti Ayşe Özden, dış ticarette ekim ayının olumlu geçtiğine işaret ederek, "İhracat yıllık yüzde 8.1 artarken dış ticaret açığı yüzde 11.4 gerilese de, enerji ithalatının maliyeti ve yılın ilk 10 ayında biriken açık nedeniyle cari dengede yıl sonuna kadar güçlü bir iyileşme beklemediğini vurguladı. İhracatçılar açısından önümüzdeki dönemde karlılığı korumanın daha fazla önem kazanacağını vurgulayan Özden, "Emek yoğun sektörlerle ithal girdiye bağımlı sektörlerin maliyet yapıları farklı. Ayrıca 2027'de kur artışının enflasyonun belirgin biçimde üzerine çıkmasını beklemiyorum. Bu nedenle firmaların fiyat rekabetine dayanarak büyümesi giderek zorlaşabilir. Ürün ve müşteri bazında karlılığı izlemek, üretimde enerji verimliliğini artırmak ve Avrupa'daki mevcut müşterileri korurken alternatif pazarlara seçici biçimde yönelmek daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır" diye konuştu.
Ayşe ÖZDEN / Aks Araştırma Kurucusu ve Baş Ekonomisti
"Kasım ve aralıkta aylık enflasyonun yüksek seyretme riski var"
Ekimde beklentilerin bir miktar üzerinde gerçekleşen enflasyon verisinde, taze sebze ve meyvede sezon geçişleri, giyimde mevsimsel fiyat ayarlamaları ve enerji maliyetleri etkili oldu. Özellikle akaryakıtta son aylarda yaşanan yükselişin işletme maliyetlerine etkisi önemli. Talebin zayıf olduğu bir ortamda firmalar maliyet artışlarını satış fiyatlarına tam olarak yansıtamayabiliyor. Talep yeniden güçlendiğinde bu baskının fiyatlara taşınması ihtimalini de göz önünde bulundurmak gerekiyor.
Kasım ve aralık aylarında gıda fiyatları, vergi düzenlemeleri ve yönetilen fiyatlardaki olası ayarlamalar nedeniyle aylık enflasyonun yüksek seyretme riski bulunuyor. Yıl sonu beklentim yüzde 30 civarında. Ana eğilimdeki iyileşmenin sürmesi, yeni bir enerji şoku yaşanmaması ve iç talebin kontrollü seyretmesi halinde 2027 sonunda enflasyonun yüzde 23 civarına gerileyebileceğini düşünüyorum.
Mevcut görünüm altında yılın son PPK toplantısında faizin yüzde 36'da sabit tutulmasını bekliyorum. Kasım enflasyonu, enerji fiyatları, rezervlerin seyri ve kur oynaklığı kararın belirleyicileri olacak. Enflasyondaki iyileşmenin kalıcı olması için para politikasının maliye politikasıyla desteklenmesi gerekiyor. Vergi ve harç artışlarında ihtiyatlı davranılması, yönetilen fiyat ayarlamalarının aynı dönemde yoğunlaşmaması ve gıda arzını güçlendirecek adımlar bu açıdan önemli.
Prof. Dr. Murat ŞEKER / İstanbul Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Enerji bağımlılığını azaltacak yatırımlar hızlandırılmalı"
Enflasyonda aylık artışın ana nedeni gıda ve enerji alanında kendini gösteriyor. Yıl sonu enflasyon için yüzde 30 beklentim devam ediyor. Ancak enerji ve gıda alanında ivmelenme hızlanırsa yüzde 30'u geçen bir yıllık enflasyonla karşılaşabiliriz. 2027 yılı için ise enflasyonun yüzde 25 düzeyinde seyredeceğini düşünüyorum.
Aralıktaki yılın son Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısında politika faizinin 100 baz puan indirimle yüzde 35 seviyesine çekilmesini bekliyorum. Ancak kasım enflasyonu beklentilerin üstünde olursa sabit kalmaya devam edebilir. Enflasyonla mücadelede kararlılığın sürdürülebilmesi için para politikasının yanı sıra bazı yapısal politikalara öncelik verilmeli. Mali disiplin en önemli koşullardan biri. Enerji bağımlılığını azaltacak yatırımlar hızlandırılmalı. Gıdada arz ve tedarik zincirindeki aksaklıklar çözülmeli, kirada ise sosyal konutlara ağırlık verilmeli.
Ekim ayında ihracatın direncini kaybetmemesi ve açığın gerilemesi olumlu gelişmeler iken bölgedeki olası gerilimlerin enerji fiyatları üzerine yaratacağı baskı ithalat kısmındaki en önemli risk olarak karşımıza çıkıyor. Turizm gelirlerinin desteğiyle yıl sonunda belli oranda dengelenmenin yaşanmasını bekliyorum. Verimlilik, yüksek katma değerli üretim ve dijitalleşme ihracatçıların rekabette üstünlük sağlayabilecekleri alanlar olarak kurdan daha fazla öne çıkmalı. Bir yandan da AB dışında, Körfez, Kuzey Afrika, Orta Asya gibi pazarlara olan hedefler de geliştirilmelidir.
Prof. Dr. Mustafa YILDIRAN / Akdeniz Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Maliye politikasında harcama yönlü sıkılaşma önemli"
Türkiye'de kur ve faiz politikasının istikrarı; küresel gelişmelere, Merkez Bankası'nın rezerv gücüne ve para politikasındaki duruşuna bağlı. Merkez Bankası'nın kur politikası ile rezerv büyüklüğü arasında yüksek bir korelasyon vardır. Merkez Bankası'nın 2026 yılı sonuna kadar mevcut gücünü koruması mümkün görünse de küresel borçlanma piyasalarında tahvil faizlerinin yüksek seyretmesi; ülkeye giren portföy yatırımlarını, borç akışlarının sürdürülebilirliğini ve dolayısıyla rezerv politikasını olumsuz etkileyebilecek bir risk unsurudur. Bu nedenle sermaye piyasasındaki güven sorunlarının çözülmesi ve para politikasındaki istikrarın korunması, rezerv ve kur politikasını belirleyen temel makro değişkenler olacaktır.
Mikro ölçekte ise firmalar; enerji giderleri, yıl sonu yeniden değerleme oranları ve ücret artışlarından kaynaklanan maliyet baskılarıyla karşı karşıyadır. Bu süreçte firmaların desteklenmesi; vergi yüklerinin hafifletilmesi veya teşviklerin artırılması gibi kamu odaklı politikalarla mümkündür. Ancak bu tür adımların bütçeye maliyeti yüksek olacaktır. Dolayısıyla hem jeopolitik engeller hem de piyasa koşulları, Türkiye'de uzun vadeli kurumsal kapasiteyi geliştirmeye yönelik istikrarlı politikaların sürdürülmesini zorlaştırıyor. Türkiye'de piyasadaki gelişmeleri olumlu etkileyebilecek gelişmeler, ancak ekonomik güveni inşa edecek politika değişikliği ile mümkündür. Özellikle sermaye piyasalarındaki sorunların aşılması ve sürekli azalan ekonomik güvenin yeniden tesisi için uluslararası çapta ekonomik politika değişiklikleri gerekebilir. Maliye politikasında harcama yönlü sıkılaşma önemli olacaktır.
