HÜLYA GENÇ SERTKAYA/ Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB), yıl sonu enflasyon tahminini 2026 için yüzde 28'den yüzde 29.5'e, 2027 için yüzde 15'ten yüzde 21'e çıkardı. Enerji ve diğer emtia fiyatlarındaki artışların uzun süre devam etmesi ve maliyet şoklarının sıklaşmasının, dezenflasyon sürecini yavaşlatma riski taşıdığına dikkat çeken TCMB, enflasyonun 2028 yıl sonunda yüzde 13.5'e, 2029 yıl sonunda yüzde 9'a geriledikten sonra orta vadede yüzde 5 seviyesinde istikrar kazanacağı öngörüsünde bulundu. Yılın dördüncü enflasyon raporunda; enflasyon ara hedefi 2026 yılı için yüzde 26 olarak korunurken, 2027 yılı için yüzde 15'ten yüzde 21'e, 2028 yılı için ise yüzde 9'dan yüzde 13.5'e yükseltildi.
Enflasyon tahminlerdeki güncellemede, savaş kaynaklı gelişmeler belirleyici oldu. Savaşın seyrine ilişkin belirsizliklerin sürmesi ve enerji fiyatlarının, bir önceki rapor dönemine kıyasla daha uzun süre yüksek kalacağı beklentisi, enflasyon tahminlerini yukarı yönlü etkiledi. Enflasyon raporunda ham petrol fiyatı varsayımı 2026 yılı için 87,8 dolardan 97;2 dolara, 2027 yılı için 76,4 dolardan 86,7 dolara yükseltildi. Enerji fiyatlarındaki yükselişle birlikte ithalat birim değer endeksinin yıllık ortalama değişim oranı varsayımı da yukarı yönlü güncellenerek 2026 için yüzde 10.6, 2027 için yüzde -0.1 oldu.
Ayrıca, gıda enflasyonu varsayımındaki güncelleme tahmin patikasındaki yükselişe katkıda bulundu. Gıda enflasyonu varsayımı 2026 yılı sonu için yüzde 28.5'ten yüzde 31.5'e, 2027 yılı sonu için ise yüzde 19'dan yüzde 24'e güncellendi. Enflasyon raporunda, enerji fiyatlarındaki gelişmelerin, enflasyon görünümü açısından halen yukarı yönlü risklerin baskın olduğunu gösterdiği vurgulandı. Gıda fiyatlarına ilişkin yukarı yönlü riskler öne çıksa da aşağı yönlü unsurların varlığını sürdürdüğü belirtildi. Raporda, arz şoklarının sıklaşması ve savaşın emtia fiyatları üzerindeki etkilerinin uzun süre devam etmesinin, dezenflasyon sürecini yavaşlatma riski taşıdığına dikkat çekilerek, yurt içi talep koşullarında öngörülenden daha belirgin bir yavaşlamanın, enflasyon tahminleri üzerinde aşağı yönlü risk oluşturduğu kaydedildi.
PARA POLİTİKASINDA GEVŞEME SİNYALİ YOK
TCMB Başkanı Fatih Karahan, yılın dördüncü enflasyon raporunu İstanbul Finans Merkezi'ndeki TCMB Yerleşkesi'nde düzenlenen bilgilendirme toplantısında açıkladı. Karahan, TCMB başkan yardımcıları Hatice Karahan, Fatma Özkul, Gazi İshak Kara ve Yusuf Emre Akgündüz ile soruları yanıtladı. Savaşın ne tarafa evrileceğinin sadece 2026 için değil, 2027 hedefleri için de önemli olduğunu belirten Karahan, enerji piyasasının hızlı bir şekilde normalleşebileceğine dair beklentilerin ciddi oranda azaldığını söyledi. Karahan, "Savaşın hem enerji piyasasına hem de onun üzerinden enflasyon dinamiklerine olan etkisinin daha uzun bir süreye yayılabileceğini değerlendirdik ve revizyonda bu birinci sebep oldu" dedi.
İkinci olarak OVP'nin makro çerçevesi ile yönetilen ve yönlendirilen fiyatları görmek istediklerini aktaran Karahan, "O dönemki değerlendirmelerimizi OVP süreci sonrasına bırakmış olduk yani bu güncelleme tek bir rapor dönemine ithafen yapılmış büyük bir güncelleme değil. Son dönemdeki gelişmelerini biraz daha geniş çerçevede değerlendiren bir güncelleme olarak değerlendirmek gerekiyor. Bu güncelleme para politikasında bir gevşeme sinyali taşımıyor. Talep koşullarının dezenflasyonu destekleyici seviyelerde kalacağını öngörüyoruz. Bunu çerçeve aldığımız bir tahmin ve hedef revizyonu yapmış olduk" diye konuştu.
"YÜZDE 21 MAKUL BİR TAHMİN"
TCMB Başkanı Karahan, kamu maliyesindeki görünüme ilişkin soruya karşılık, destekleyici duruşun devam etmesini öngördüklerini belirtti. Bu noktada desteğin iki kanaldan geldiğini söyleyen Karahan, "Bir tanesi bütçe dengesi ki burada sınırlı da olsa bir faiz dışı fazla korunuyor. İkincisi yönetilen, yönlendirilen fiyatlardaki eş güdümün bu sene daha güçlü olacak olması" açıklamasını yaptı. Şu anda enflasyonun son 3 aylık ana eğilimine bakıldığında yıllıklandırılmışının yüzde 23-24 civarında olduğunu belirten Karahan, açıklamalarına şöyle devam etti:
"Başka hiçbir iyileşme görülmese de yani ana eğilim şu anki seviyesinde 1.8 civarında kalsa dahi arz yönlü şokların kalkmasıyla zaten bir süre sonra manşet enflasyonun buraya yakınsamasını bekleriz. Enflasyon dinamiklerinde başka hiçbir ilave ilerleme olmasa dahi savaşın bittiği, enerji piyasasının biraz daha normalleştiği ama eski seviyesine de dönmediği bir görünüm altında zaten kendiliğinden yüzde 23-24'lü seviyelere geliyoruz. Sıkı para politikası da devam edecek, maliye politikasında da sıkı görünüm devam ediyor. Ayrıca eş güdümden gelecek bir katkı var. Bütün bunları bir araya koyduğumuzda yüzde 21'in çok da uçuk olmadığını değerlendiriyorum. Dolayısıyla makul bir tahmin gibi geliyor" dedi.
Bu arada TCMB, bankaların ve finansman şirketlerinin 1 yıldan uzun vadeli Türk lirası ve yabancı para cinsinden mevduat dışı yükümlülükleri için tesis edilen zorunlu karşılıklara Türk lirası cinsinden faiz-telafi ödemesi yapılmasına karar verdi. Açıklamaya göre, düzenlemeyle, tüketicilere kullandırılan ihtiyaç ve taşıt kredilerinde 8 haftalık büyüme sınırı yüzde 3'ten yüzde 3.5'e çıkarıldı. KOBİ'lere kullandırılan Türk lirası kredilerde sınır yüzde 5'ten yüzde 5.5'e, KOBİ dışındaki işletmelere kullandırılan Türk lirası kredilerde ise yüzde 2'den yüzde 2.5'e yükseltildi.
SANAYİ ÜRETİMİ ARTTI
Büyümenin öncü göstergesi sanayi üretimi eylülde yıllık yüzde 2.6, aylık yüzde 2.1 artış gösterdi. Eylülde madencilik ve taş ocakçılığı sektörü endeksi bir önceki aya göre yüzde 1.1, imalat sanayi sektörü endeksi yüzde 2.3, elektrik, gaz, buhar ve iklimlendirme üretimi ve dağıtımı sektörü endeksi yüzde 0.1 arttı. Sanayi üretimi ara malında aylık yüzde 0.5, yıllık yüzde 1.2, sermaye malında aylık yüzde 8.2, yıllık yüzde 7.2 artış gösterdi. Yüksek teknoloji üretimi eylülde aylık yüzde 26.1, yıllık yüzde 31.1 arttı.
TÜİK, geçen hafta ciro endeksi ve ticaret satış hacmi verilerini de açıkladı. TÜİK verilerine göre, sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörleri toplamında ciro endeksi eylülde yıllık yüzde 28.5, aylık yüzde 2.4 arttı. Eylülde ticaret satış hacmi aylık yüzde 0.7, yıllık yüzde 5.6 azalırken, perakende satış hacminde aylık yüzde 0.1, yıllık yüzde 7.7 artış yaşandı. Eylülde toptan ticaret satış hacmi ise aylık yüzde 1.3, yıllık yüzde 10.9 azaldı.
Ahlatcı Yatırım Araştırma Müdür Yardımcısı Dinçer Kurt, eylül verilerinin ekonomik aktivitede sektörler arasında ayrışmaya işaret ettiğini vurguladı. Kurt, "Sanayi üretimindeki aylık yüzde 2.1'lik artış olumlu olmakla birlikte ticaret hacmindeki daralma iç talepte dengelenmenin sürdüğünü gösteriyor. Cirodaki nominal artışın fiyat etkisini de içermesi nedeniyle doğrudan reel büyüme olarak değerlendirilmemesi gerekiyor. Mevcut tablo yumuşak iniş senaryosuyla uyumlu olmakla birlikte üretimde kalıcı toparlanma için önümüzdeki aylarda artışın süreklilik kazanması önem taşıyor" dedi.
EN YÜKSEK REEL GETİRİ MEVDUAT FAİZİNDE
Ekimde aylık en yüksek reel getiri, yurt içi üretici fiyat endeksi (Yİ-ÜFE) ile indirgendiğinde yüzde 1.31, tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile indirgendiğinde ise yüzde 0.39 oranlarıyla brüt mevduat faizinde gerçekleşti.
Yİ-ÜFE ile indirgendiğinde; yatırım araçlarından, Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS) yüzde 0.91 oranında yatırımcısına reel getiri sağlarken; dolar yüzde 0.04, euro yüzde 2.65, külçe altın yüzde 4.70 ve BIST 100 endeksi yüzde 14.53 oranlarında yatırımcısına kaybettirdi. TÜFE ile indirgendiğinde ise yatırımcının kayıpları DİBS'te yüzde 0.01, dolarda yüzde 0.95, euroda yüzde 3.53, külçe altında yüzde 5.57 ve BIST 100 endeksinde yüzde 15.31 oranlarında oldu. Ekimde, üç aylık değerlendirmede brüt mevduat faizi, altı aylık ve yıllık değerlendirmede DİBS yatırımcısına en çok kazandıran finansal yatırım aracı olarak kayda girdi. Bu arada üç aylık, altı aylık ve yıllık değerlendirmede BIST en çok kaybettiren yatırım aracı oldu.
CARİ DENGE 2.7 MİLYAR DOLAR FAZLA VERDİ
Cari denge eylülde de fazla verdi. TCMB verilerine göre cari işlemler hesabı eylülde 2 milyar 720 milyon dolar fazla kaydetti. Altın ve enerji hariç cari işlemler hesabında 7 milyar 342 milyon dolar fazla gerçekleşti. Üç ay art arda verilen fazlaya karşın, dokuz aylık dönemde cari denge 27 milyar 957 milyon dolar açık kaydetti. Geçen yıl aynı dönemde 19.1 milyar dolar açık kaydedilmişti. Yıllıklandırılmış verilere göre, eylülde cari açık yaklaşık 39.2 milyar dolar olurken, ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret dengesi de 76.8 milyar dolar açık verdi.
Eylülde hizmetler dengesi kaynaklı net girişler 9 milyar 14 milyon dolar seviyesinde gerçekleşmiş olup, bu kalem altında seyahat kaleminden kaynaklanan net gelirler 6 milyar 573 milyon dolar oldu. Kripto varlık işlemleri, Merkezi Kayıt Kuruluşu tarafından sağlanan veriler kullanılarak ilk kez istatistiklere dahil edildi. Bunun sonucunda, eylül ayında yerleşikler net bazda 21 milyon dolar tutarı karşı yükümlülük oluşturmayan kripto varlık satışı yaparken, 49 milyon dolar tutarında da stablecoin alımı (kripto paraların satın alınması) gerçekleştirdi.
Eylülde doğrudan yatırımlar kaynaklı net girişler 859 milyon dolar olarak kaydedildi. Portföy yatırımlarında eylülde 7 milyar 733 milyon dolar tutarında net çıkış yaşandı. Resmi rezervlerde bu ay 10.013 milyon dolar net azalış oldu. Net hata ve noksan kaleminde ise eylülde 964 milyon dolar kaynağı belirsiz para girişi olurken, dokuz aylık dönemde 10 milyar 378 milyon dolarlık para çıkışı yaşandı. TCMB'nin kasım ayı piyasa katılımcıları anketinde, katılımcıların 2026 yılı sonu cari açık beklentisi 46.1 milyar dolar olarak gerçekleşti.
"FİNANSMAN TARAFI DAHA YAKINDAN İZLENMELİ"
Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Buğra Sucu, eylülde cari dengenin turizmin de etkisiyle 2.7 milyar dolar fazla vererek beklentinin üzerinde geldiğini vurguladı. Eylül ayında rezervlerde 10 milyar dolarlık azalış görüldüğüne dikkat çeken Sucu, "Bu veri, önümüzdeki dönemde finansman tarafını daha yakından izlememiz gerektiğini gösteriyor. Fon tasfiyesi sürecinde yabancıların 5.9 milyar dolarlık hisse ve fon satışı, yurt içi finansal gelişmelerin dış dengeye ne kadar hızlı yansıyabildiğini hatırlatmış oldu. Finansmanda kredilerin öne çıkması ve doğrudan yatırımların sınırlı kalması, kalıcı sermaye girişlerinde zayıf kalındığına işaret ediyor. Öte yandan altın ve enerji hariç 7.3 milyar dolarlık fazla, ihracat ve hizmet tarafındaki rekabet gücünün sağlam olduğunu gösteriyor; enerji fiyatlarında bir rahatlama, cari dengedeki iyileşmeyi kalıcı hale getirebilir" dedi.
KASIM AYI TÜFE BEKLENTİSİ YÜZDE 1.09
Piyasa katılımcıları anketine göre, kasım ayı TÜFE beklentisi yüzde 1.09 oldu. TCMB'nin reel sektör ve finansal sektör temsilcilerinden oluşan 70 katılımcı tarafından yanıtlanan piyasa katılımcı anketine göre, katılımcıların 2026 yılı sonu TÜFE beklentisi kasımda bir önceki aya göre 0.41 puan artışla yüzde 30.04'e çıktı. 12 ay sonrası TÜFE beklentisi bir önceki anket döneminde yüzde 23.89 iken, bu anket döneminde yüzde 24.04 oldu.
Katılımcıların GSYH 2026 ve 2027 yılı büyüme beklentileri bir önceki anket döneminde olduğu gibi bu anket döneminde de sırasıyla yüzde 2.9 ve 3.9 olarak gerçekleşti. Katılımcıların cari yıl sonu döviz kuru (Dolar/TL) beklentisi bir önceki anket döneminde 51,55 lira iken, bu anket döneminde 51,61 lira oldu. Aralık ayı Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı için TCMB politika faiz oranı beklentisi bu anket döneminde yüzde 35 olarak gerçekleşti. Bilindiği üzere TCMB, 22 Ekim'deki PPK toplantısında politika faizini 100 baz puan indirimle yüzde 36'ya çekmişti.
Prof. Dr. Sinan ALÇIN / İstanbul Kültür Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Petrol fiyatlarındaki artış maliyet enflasyonunun etkisini artırdı"
Geçtiğimiz son 3-4 yıldan farklı olarak 2026 yılı genelinde TCMB enflasyon raporları -sözlü yönlendirme- hedefinden ziyade piyasa beklentisiyle uyumlu bir trend gösterdi. İlk enflasyon raporundan başlayarak her bir raporda yıl sonu enflasyon beklentisini yukarı yönlü revize eden TCMB, yılın son enflasyon raporunda da yıl sonu beklentisiyle piyasada kabul gören beklentilerle uyumlu bir seviyeye işaret etti. 2026 yılı enflasyonunu önceki birkaç yıldan ayıran temel unsur enflasyonun bileşiminde ortaya çıkan değişim oldu. Hürmüz krizinin tetiklediği ham petrol fiyatlarındaki artış 2026 yılı genelinde maliyet enflasyonunun etkisini artırdı. Enflasyon raporunda da sıklıkla vurgu yapılan jeopolitik riskler ham petrol fiyatlarına ilişkin beklentilerin de yukarıya taşınmasına neden olmuş görünüyor. Bölgesel jeopolitik riskler yanında Merkez Bankası'nın emisyon artış hızı, 2027 devlet bütçesinde dış borç ödemelerinin tutacağı pay ile seçim ekonomisinin olası genişlemeci maliye politikaları etkileri de hesaba katıldığında 2027 yıl sonu enflasyon beklentisinin aşırı iyimser olduğunu söylemek gerekiyor. Mevcutta dezenflasyon sürecinin yeniden oluşabilmesi için dışarıdaki jeopoliitk risklerin şiddeti yanında içerideki genişlemeci maliye politikası beklentisinin de sınırlandırılabilmesi gerekiyor.
Dinçer KURT / Ahlatcı Yatırım Araştırma Müdür Yardımcısı
"Dezenflasyon süreci öngörülenden daha yavaş ilerliyor"
Enflasyon tahminindeki revizyonlar dezenflasyon sürecinin öngörülenden daha yavaş ilerlediğine işaret ediyor. Enflasyonun ana eğilimindeki iyileşmeye rağmen fiyat katılıkları ve yukarı yönlü riskler önemini koruyor. Tahminlerdeki revizyonun para politikasında temkinli duruş ihtiyacını güçlendirdiğini değerlendiriyoruz. Önümüzdeki dönemde faiz indirimlerinin zamanlamasında enflasyon beklentileri, hizmet fiyatları ve iç talepteki dengelenme belirleyici olacaktır. Önümüzdeki 3-6 aylık dönemde sıkı para politikasının devam etmesi, TL mevduat ve kısa vadeli borçlanma araçlarının reel getiri açısından avantajını korumasını sağlayabilir. Faiz indirimlerinin belirginleşmesi durumunda ise sabit kuponlu uzun vadeli tahvillerde sermaye kazancı potansiyeli oluşabilir. Bireysel yatırımcılar açısından likidite ihtiyacının TL ağırlıklı sabit getirili araçlarla karşılanması, altın ve hisse senetleriyle çeşitlendirilmiş bir portföy oluşturulması dengeli bir yaklaşım olacaktır. Küresel ölçekte FED'in faiz patikası, dolar endeksi ve jeopolitik gelişmeler altın fiyatlarının temel belirleyicileri olmaya devam edecek. Borsadaki reel kayıplar kısa vadede yatırımcıların mevduata yönelimini hızlandırabilir. Ancak faiz indirimleri ve şirket karlılıklarındaki toparlanma, orta vadede hisse senetlerine ilgiyi yeniden artırabilir.
Dr. Buğra SUCU / Ankara Üniversitesi Öğretim Üyesi
"Veriler, potansiyelin altında ılımlı büyümeyi gösteriyor"
Enflasyon raporunun piyasaya mesajı şu: Enflasyonun ana eğilimi düşüyor, ancak enerji kaynaklı arz şokları manşetteki düşüşü sınırlıyor. 2026 sonu tahmini yüzde 29.5'e, 2027 ve 2028 ara hedefleri yüzde 21 ve yüzde 13.5'e yükseltildi. Başkan Karahan, kasımda yıllık enflasyondaki gerilemenin duraklayabileceğini ve sıkı duruşun korunacağını vurguladı. Revizyonu gerçekçi buluyorum; hizmet ve kiradaki ataletin zayıflaması olumlu. Ancak enerji koridorlarındaki istikrarsızlık sürdükçe, enerji ithalatçısı Türkiye için tahminler üzerindeki riskler yukarı yönlü kalacak.
Eylülde sanayi üretiminin aylık yüzde 2.1 artması, temmuz ve ağustostaki düşüşlerin ardından gelen teknik bir toparlanma; çeyreğin bütününde sanayi ikinci çeyreğe göre yaklaşık yüzde 1.8 geriledi. Cirodaki yüzde 28.5'lik artış büyük ölçüde fiyat etkisi, ticaret satış hacmindeki yüzde 5.6'lık düşüş de iç talebin zayıfladığını teyit ediyor. Tablonun olumlu tarafları da var. Üçüncü çeyrekte hizmet ve inşaat üretimi arttı, yüksek teknoloji üretimi ilk dokuz ayda yüzde 7.6 büyüdü, firmaların yatırım beklentileri ekimde yeniden yükseldi. Bu nedenle tablo daralmadan çok, potansiyelin altında ılımlı bir büyümeyi, yani yumuşak inişi gösteriyor. Eylüldeki artışı kalıcı bir ivme olarak görmesem de sıkı para politikasının ekonomiyi sert bir yavaşlamaya itmeden dezenflasyonu desteklediğini söyleyebiliriz. TCMB'nin kredi büyüme sınırlarını yarım puan artırması son çeyrekte talebe sınırlı da olsa destek verir.