HÜLYA GENÇ SERTKAYA/ Dijital çağı yakalamak, üretimde maliyeti düşürmek, tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımları artırmak isteyenler için hibe fırsatları devam ediyor. Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), akıllı üretim sistemleri, akıllı tarım, gıda ve hayvancılık, finans teknolojileri, iklim değişikliği ve sürdürülebilirlik, akıllı eğitim teknolojileri olmak üzere beş öncelikli alanda yapay zeka çözümleri geliştirecek şirketlere hibe destek verecek. Proje bütçesi üst sınırı 10 milyon lira olacak.
2026 yılında IPARD kapsamında açacağı dört çağrıyla toplam 241 milyon euroluk hibe destek kullandıracak olan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) ise açtığı 30 milyon euro bütçeli yeni çağrısıyla tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlar kapsamında yapım işi, makine ekipman, hizmet ve görünürlük alımları desteğine ilişkin başvuruları kabul edilecek. Çağrıdan süt, kırmızı et, kanatlı et, yumurta üreten tarımsal işletmeler yararlanacak. Destek oranı yüzde 60-70 olacak.
Enerjisini verimli kullanan, emisyonlarını azaltan işletmeler de hibe alacak. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı COP31 yılına özel olarak emisyonunu en çok azaltan ilk 20 işletmeye enerji faturalarının yüzde 30'unu hibe edecek. İşte başvuru tarihleri ve desteklerin detayları...
YAPAY ZEKA EKOSİSTEMİ HAREKETE GEÇİRİLECEK
TÜBİTAK, Yapay Zeka Ekosistem Çağrısı'nın beşincisini 15 Haziran 2026'da açtı. Bu program kapsamında akıllı üretim sistemleri, akıllı tarım, gıda ve hayvancılık, finans teknolojileri, iklim değişikliği ve sürdürülebilirlik, akıllı eğitim teknolojileri olmak üzere beş öncelikli alan desteklenecek.
Yapay zeka teknolojilerinin müşteri kuruluşların ihtiyaçları doğrultusunda ürün ya da çözümlere dönüştürülmesine katkı sağlamayı ve Türkiye yapay zeka ekosistemini harekete geçirmeyi amaçlayan 1711 Yapay Zeka Ekosistem Çağrısı'nın ilki TÜBİTAK Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDEB) tarafından 2022 yılında açılmıştı. Bugüne kadar her yıl açılan periyodik çağrılarda 61 proje 353.7 milyon lira ile desteklendi.
1711 Yapay Zeka Ekosistem Çağrısı, üniversite/kamu araştırma merkez ve enstitülerindeki bilgi birikiminden faydalanılarak, Türkiye'de yerleşik ve proje sonuçlarını Türkiye'de uygulamayı taahhüt eden şirketlerin geliştirdiği yapay zeka teknolojilerinin; yapay zeka çözümlerine kendi bünyelerinde ihtiyaç duyan şirketlerin ihtiyaçları doğrultusunda ürün ya da çözümlere dönüştürülmesine katkı sağlıyor. Bu destek modelinde, yapay zeka çözümlerine ihtiyaç duyan şirketlerin, teknoloji sağlayıcı olarak en az bir şirket, bu konuda tecrübeli en az bir üniversite araştırma laboratuvarı/merkezi ya da kamu araştırma merkezi/enstitüsünün bir araya gelerek bir konsorsiyum oluşturmaları gerekiyor.
TÜBİTAK Yapay Zekâ Enstitüsü projelerden elde edilecek kazanımların anonimleştirilerek ekosisteme kazandırılmasından sorumlu olacak, proje geliştirme aşamasında izleme faaliyetlerine aktif katılarak konsorsiyumlara proje yönetimi ve yapay zeka alanlarında teknik destek sağlayacak.
PROJE BÜTÇESİ ÜST SINIRI 10 MİLYON LİRA
15 Haziran'da başlayan proje başvuru süreci, TEYDEB Proje Değerlendirme İzleme Sistemi (PRODİS) üzerinden 18 Eylül'de sona erecek. Ön kayıt işlemlerinin 14 Eylül 2026 saat 17:30'a kadar tamamlanması ve gerekli belgelerin TÜBİTAK'a iletilmesi gerekecek. Başvurulan projelerin bütçesi genel gider, proje teşvik ikramiyesi ve kurum hissesi hariç en fazla 10 milyon lira olacak. Proje süresi üst sınırı toplamda en fazla 24 ay olarak uygulanacak.
Çağrı kapsamında teknoloji sağlayıcı kurum/kuruluşların personel, seyahat, danışmanlık, hizmet alımı, alet, teçhizat, yazılım, yayın alım, malzeme ve sarf giderleri desteklenecek. Üniversite/araştırma merkezleri için, bunlara ek olarak bursiyer giderleri ile Yenilik Destek Programı Uygulama Esasları Yönergesi'nin 95. maddesine göre tespit edilen oranda kurum hissesi giderleri de destek kapsamında olacak. Müşteri kuruluşun ise projede teknolojinin geliştirilmesinde yapılacak Ar-Ge faaliyetlerine katılması durumunda sadece geliştirilecek teknolojinin şirket bünyesine kazandırılması için harcayacağı işgücü destek kapsamında olacak. Bu desteğin üst sınırı 18 adam-ay işgücünü geçmeyecek. Müşteri kuruluşun bu amaçla talep edeceği destek miktarı da toplam proje bütçesi kapsamında değerlendirilecek. Mali müşavirlik ücretleri desteklenecek.
TKDK'DAN 30 MİLYON EURO'LUK ÇAĞRI
Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ilgili kuruluşu TKDK, IPARD Programı kapsamında 30 milyon euro bütçeli 12. başvuru çağrısını açtı. Destek oranı yüzde 60-70 olacak. Çağrı çerçevesinde; "Tarımsal İşletmelerin Fiziki Varlıklarına Yönelik Yatırımlar" tedbirinden yapım işi, makine ekipman, hizmet ve görünürlük alımları desteğine ilişkin başvurular kabul edilecek. Faydalanıcılara uygun harcamalar karşılığında sağlanacak mali desteğin kaynağı, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti eş finansmanından oluşturulan IPARD Programı Fonu olacak. Destek, Program çerçevesinde gerçekleşmiş yatırımlar için geri ödemesiz olarak kullandırılacak.
Çağrı kapsamında 81 ilden proje başvurusu yapılabilecek. Çağrıdan süt, kırmızı et, kanatlı et, yumurta üreten tarımsal işletmeler yararlanacak. Çağrıya başvurular 28 Temmuz 2026 tarihi saat 09.00'dan itibaren yatırımın uygulanacağı ilde bulunan TKDK İl Koordinatörlükleri ve İl İrtibat Ofislerinde kabul edilmeye başlanacak. Online proje başvuru sistemi 31 Ağustos 2026 günü saat 18.00'de kapatılacak. Başvuruların son teslim tarihi 7 Eylül 2026 saat 18.00 olacak.
750 BİN EURO'YA KADAR HİBE
Süt ve kırmızı et üretimi işletmelerinde destek üst limitleri işletmelerin kapasite kriterlerine göre, 20 bin ile 750 bin euro arasında değişecek. Bilgilendirme kılavuzuna göre, beyaz et üretiminde broyler ve hindi işletmelerinin projelerinde destek üst limiti 20 bin ile 375 bin euro, kaz işletmelerinde 20 bin ile 125 bin euro arasında olacak. Yumurta işletmelerinde ise destek limiti 20 bin ile 500 bin euro arasında değişecek.
Kılavuza göre, yatırımlar önce başvuru sahibi tarafından finanse edilecek ve gerçekleştirilen kontroller neticesinde program kapsamında desteklenecek. Projelerin desteğe esas tutarının yüzde 50'sine kadar avans ödemesi yapılabilecek.
Çağrıya gerçek ya da tüzel kişiler başvuruda bulunabilecek. Ziraat Odaları Birliği veya il/ilçe ziraat odaları hariç kamu tüzel kişilikleri ve kamu hissesi yüzde 25'ten fazla olan tüzel kişiler başvuramayacak. Başvuru sahibi, ulusal vergi sistemine kayıtlı olacak. Başvuru sahibinin 18-65 yaş arasında olması, vergi borcu ve SGK borcu olmaması gerekecek. Başvurular, ön sıralama işlemine tabi tutulacak. Ön sıralama sonuçlarına göre incelenecek projelerin belirlenmesi akabinde değerlendirme işlemi gerçekleştirilecek.
SIRADA İKİ ÇAĞRI DAHA VAR
Açıklanan takvime göre, 2026 yılında toplam 241 milyon euro bütçeli dört çağrıya çıkacak olan TKDK, 156 milyon euro bütçeli kırsal alanda kamu altyapı yatırımları tedbiri kapsamında bu ay bir çağrıya çıkacak. Ağustos ayında başlayacak başvuru süreci kasımda sona erecek. 25 milyon euro bütçeli çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirme tedbiri çağrısına da temmuzda çıkılması bekleniyor.
Çağrı ilanı kapsamında hazırlanacak başvurularda yatırım süreleri yapım işi içermeyen yatırımlarda en fazla dokuz, yapım içi içeren yatırımlarda en fazla 18 ay olarak planlanacak. Bu tedbir için IPARD I, IPARD II ve IPARD III süresince her bir yararlanıcının yararlanabileceği toplam maksimum uygun harcama değeri 1 milyon euro ile kanatlı eti sektöründe broyler ve hindi için toplam uygun harcama tutarı 500 bin euro, kaz için 250 bin euro ile sınırlı olacak. Yumurta tavukçuluğu sektöründe; aktif mevcut işletmeler için modernizasyonun yanı sıra kapasite artırımı yatırımları da destek kapsamına alındı. Bu arada başvuru sahibinin kadın olmasına ilişkin IPARD Programı sıralama kriterine engelli kişi olma durumu da eklendi. Alınan başvuruların toplam destek tutarının çağrı için ayrılan bütçeyi aşması durumunda, IPARD Programında ilgili tedbir için belirtilen sıralama kriterlerine göre başvurular sıralanacak ve bütçenin yeterli olduğu sayıda başvuru incelenecek.
DİJİTAL DÖNÜŞÜMÜN SEVİYESİ YÜKSELTİLİYOR
Akıllı üretim sistemleri alanında yapılacak başvuruların, sanayide dijital dönüşümün geldiği seviyeyi yapay zeka teknolojileri ile yükseltmesi bekleniyor. Projede geliştirilecek çözümler ile ihtiyaç sahibi firmaya verimlilik artışı, iş hacminin büyümesi, maliyet optimizasyonu, kalite iyileştirilmesi, üretim planlama optimizasyonu, ürün tasarımı iyileştirme gibi kazanımların uygulamaya aktarılması hedefleniyor. Gıda arzının ve güvenliğinin gittikçe artan kritik önemi dolayısıyla akıllı gıda, tarım ve hayvancılık alanında geliştirilecek yapay zeka temelli çözümlerin sektöre önemli faydalar getirmesi bekleniyor. Bir diğer öncelikli alan olan finans teknolojileri alanında Türkiye'nin yüksek olgunluk seviyesinin, geliştirilecek çözümlerin finans sistemine entegrasyonunu kolaylaştırması bekleniyor. E-Ticaret sektörünün karşılaştığı gerçek saha problemlerinin çözümüne yönelik yapay zeka Ar-Ge çözümleri ve sektörde oluşan/oluşacak büyük veri üzerinde yapılabilecek yapay zeka uygulamaları da bu tematik alanda değerlendirilecek. İklim değişikliğine sebep olan faktörleri azaltmaya ve iklim değişikliği adaptasyonuna yönelik çalışmalarda yapay zekadan faydalanmak da bu çağrının kapsamına giriyor. Bu amaçla gerçekçiliği yüksek iklim modelleri, enerji verimliliğinin arttırılması, yenilenebilir enerji kaynaklarının verimini arttıracak yöntemler, her türlü üretimde karbon ve su ayak izini azaltacak önlemler, atık yönetimi, sürdürülebilirlik ve bunlara benzer çalışmalarda yapay zeka çözümlerinin geliştirilmesi hedefleniyor. Akıllı eğitim teknolojileri kapsamında, öğrenme sürecinin kişiselleştirilmesi, eğitimde kalite ve verimlilik artışının sağlanması, akıllı öğrenme teknolojilerinin geliştirilmesi, öğrenci-eğitimci arasındaki karşılıklı iletişim etkinliğinin artırılmasını sağlayacak akıllı sınıf uygulamalarının geliştirilmesi hedefleniyor.
EMİSYONLARINI EN ÇOK AZALTAN İLK 20 İŞLETMEYE HİBE VAR
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB), enerji verimliğinin artırılmasını ve karbon emisyonunun azaltılmasını teşvik etmek amacıyla Enerji ve Karbon Azaltımı (EKA) Destek Programı'nı başlattı. Bu kapsamda enerji yoğunluğunu, spesifik enerji tüketimlerini veya karbon emisyon yoğunluğunu en çok azaltan sanayi tesisleri ve işletmeler, enerji faturalarının yüzde 30'u kadar hibe desteği alabilecek.
Normal şartlar altında EKA Destek Programı ile destek vermek için işletmelerin enerji yoğunluğunu, spesifik enerji tüketimlerini veya karbon emisyon yoğunluğunu inceleyecek olan Bakanlık, 2026 Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı'nın (COP31) Türkiye'de gerçekleşeceği bu yıla özel olarak 'karbon emisyonu yoğunluğu' kriterini önceliklendirecek ve başvuranlar arasından karbon emisyonunu en çok azaltan 20 işletme bu yıl hibe desteğinden faydalanacak.
EKA Destek Programı kapsamında sanayi tesisleri, ticari binalar ve hizmet sektöründe faaliyet gösteren işletmeler; belirlenen referans döneme göre enerji yoğunluğunu, spesifik enerji tüketimlerini veya karbon emisyon yoğunluğunu azaltmaları halinde enerji faturalarının yüzde 30'u kadar hibe desteği alabilecek. 2026 yılı için destek üst limiti, 18 milyon 61 bin 775 TL olarak belirlenirken, destek miktarı, her yıl yeniden değerleme oranına göre güncellenecek. İşletmeler başvurularını e-Devlet entegrasyonuyla çalışan Enerji Verimliliği Destek Yönetim Sistemi (EVDES) üzerinden tamamen elektronik ortamda 1 Temmuz-30 Eylül tarihleri arasında gerçekleştirebilecek. Programa; imalat sanayi sektörü ile bina ve hizmetler sektöründe faaliyet gösteren otel, alışveriş merkezi, hastane ve ofis binaları başvuruda bulunabilecek.
Bu arada Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, halihazırda Verimlilik Artırıcı Proje (VAP) Destek Programı ile enerji verimliliği yatırımlarının yüzde 30'una kadar ve 27 milyon 92 bin 663 TL'lik üst limitlerle hibe desteği sağlamaya da devam ediyor. EKA Destek Programı'nın da devreye girmesiyle birlikte işletmeler hem yatırım aşamasında hem de elde ettikleri performans sonuçlarına göre devam eden süreçte desteklenmiş olacak.
