Milyonların gözü bu düzenlemede
HÜLYA GENÇ SERTKAYA/ Yeni düzenleme, üniversiteye dönüşe "büyük af" getirecek. Okulla ilişiği kesilen lisans, ön lisans, lisansüstü öğrencileri aftan yararlanabilecek. Yasa çıktıktan sonra dört ay içinde üniversitesine başvuranlar 2026-2027 döneminde eğitimlerine devam edebilecek. 2022 yılındaki aftan yararlananlar kapsam dışı olacak. Teorik derslerden başarılı olan, uygulamalı eğitim ve intörnlük sürecini tamamlayamadan ilişiği kesilen öğrenciler de af kapsamında olacak. Üniversiteler kendi ürettikleri buluşları ve patentleri ticari birer ürüne dönüştürebilecek. Teklife göre, üniversite yönetim kurulları, hizmet buluşlarındaki hak sahipliğini doğrudan Teknoloji Transfer Ofisleri'ne (TTO) devredebilecek. Buluştan elde edilen gelirin en az üçte biri buluşu yapana ödenecek. Kalan kısmı ise ofis faaliyetleri ve döner sermaye giderleri için kullanılacak. Birden fazla üniversite ortak TTO kurabilecek. TTO'lara özel sektörle ortaklık kurma, yatırım yapma ve gelirlerini ticari faaliyetlerde kullanma hakkı getirilecek. Hastanelerin günlük sağlık hizmeti sunumundan elde edilen gelirlerinin, tıp biliminin Ar-Ge mutfağına doğrudan bağlayan otomatik bir finansman kanalı açılacak. Emekliye ayrıldıktan sonra öğretim üyeleri iki yıl süreyle sözleşmeli olarak görevlerini sürdürebilecek, ek ders ücreti ve teşvik ödenekleri verilecek. Hastaneleri olmayan vakıf üniversitelerinin tıp fakültelerine verilen hastane yapma süreleri uzatılacak. Parayla tez yazdırana ve başkaları için tez yazan akademisyenlere göz açtırılmayacak. Akademisyenliğe girişte güvenlik soruşturması şartı getirilerek sistemin güvenilirlik ayağı tahkim edilecek.
SAĞLIKTA AR-GE'YE CAN SUYU
Yükseköğretim Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne (TBMM) sunuldu. NATO Zirvesi nedeniyle yasama faaliyetlerine verilen ara nedeniyle teklifin bu hafta TBMM Milli Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonu'nda görüşülmesi, TBMM tatile gitmeden önce de Genel Kurul gündemine alınarak yasalaşması bekleniyor. Kamuoyunda "öğrenci affı" düzenlemesi olarak bilinen kanun teklifi, yürürlük ve yürütmeyle birlikte 28 maddeden oluşuyor.
Teklif ile Sağlık Bakanlığı'na Bağlı Sağlık Kurumları ile Esenlendirme (Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un 5. maddesine eklenen fıkra ile Sağlık Bakanlığı ve üniversitelerin birlikte kullanımında olan tesislerdeki tereddütler gideriliyor. Düzenlemeyle, birlikte kullanılan sağlık tesisinin aylık gayrisafi hasılatından aylık tahsil edilen tutarın yüzde 2.5 oranına karşılık gelen kısmı, bilimsel araştırma projelerinin, araştırma ve geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla protokol akdedilen ilgili yükseköğretim kurumu hesabına ödenmesi öngörülüyor.
Teklife göre, bir üniversitenin birden fazla sağlık tesisi ile birlikte kullanım protokolü bulunması veya birlikte kullanımdaki bir sağlık tesisinin birden fazla üniversite ile protokol akdetmiş olması durumunda ödenecek tutar, yüzde 2.5 oranı protokol sayısına bölünerek tespit edilecek ve tespit edilen tutar, her bir sağlık tesisinin döner sermaye işletmesi tarafından ilgili yükseköğretim kurumu hesabına aktarılacak. Bu kapsamda yürütülecek işlemlere ilişkin usul ve esaslar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Yükseköğretim Kurulu'nun uygun görüşü alınarak Sağlık Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.
Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un ek 14. maddesinde yapılan düzenlemeyle, yükseköğretim kurumları ile Sağlık Bakanlığına bağlı araştırma ve uygulama hastanelerinde yabancı uyruklu kontenjanında uzmanlık eğitimi alan hekimlerin döner sermaye ek ödemesine ilişkin uygulamada yaşanılan tereddütler gideriliyor. Ayrıca bu kişilere, ilgili kanunlarda öngörülen ödemeler haricinde döner sermayeden ayni veya nakdi başkaca bir ödeme yapılmayacağı açık bir şekilde hüküm altına alınıyor.
Tıpta uzmanlık mevzuatına göre yan dal uzmanlığı bulunan öğretim üyeleri ve araştırma görevlileri için ek ödeme tavan oranları, Sağlık Bakanlığı'nda görev yapan emsallerinin aldığı ödeme oranına uygun hale getiriliyor. Ayrıca, maddeye eklenen fıkra ile ortak uygulama ve araştırma merkezlerinde görevlendirilen öğretim elemanlarının ek ödemelerine ilişkin hususlar ile elde edilecek gelirlerin tutulacağı hesap, hesaptan yapılacak harcama ve edinilecek varlıkların akıbetine yönelik düzenleme yapılıyor. Yapılan düzenlemeyle, ortak araştırma merkezlerinde görevlendirilen öğretim elemanlarının kendi üniversitelerinde yürütülen döner sermaye faaliyetlerine olan katkıları da dikkate alınarak ilgili mevzuatları kapsamında ek ödemeden yararlanmaya devam etmeleri sağlanıyor.
ÜNİVERSİTE TTO'LARINA DEVİR İMKANI
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun ek 32. maddesinde yapılan düzenlemeyle, üniversitelere sahip oldukları buluşlarını fikri mülkiyet kapsamında koruma altına almak ve uygulamaya aktarmak üzere kurdukları TTO'lara devir imkanı getiriliyor. Teklife göre, yükseköğretim kurumları yönetim kurulları, masrafları ofis sermayesinden karşılanmak şartıyla Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamındaki hizmet buluşlarının hak sahipliğinin ofis adına devrine karar verebilecek. Bu durumda yükseköğretim kurumunun ilgili mevzuattan doğan hak ve yükümlülükleri ofise ait olacak. Ofis, kendi adına tescil edilen haklardan elde edilen gelirin üçte birini söz konusu hakları devreden yükseköğretim kurumu döner sermayesine, üçte birinden az olmayacak tutarı ise buluşu yapana ödemekle yükümlü olup kalan tutar ofise ait olacak. Döner sermayeye aktarılan bu tutarlardan Hazine payı hariç herhangi bir kesinti yapılmayacak. Bu fıkranın yürürlüğe girdiği tarihten önce hak sahipliği yükseköğretim kurumlan bünyesinde olan buluş ve başvurular hakkında da bu madde hükümleri uygulanacak.
ORTAK OFİS KURULABİLECEK
Birden fazla yükseköğretim kurumu ortak bir ofis kurmak için başvurabilecek. Bu durumda yerleşkesinde veya ortağı olduğu teknoloji geliştirme bölgesinde ofis kurulan yükseköğretim kurumu, başvuruda muhatap kurum olarak belirtilecek. Ofis faaliyetlerine katkı sağlayacağı değerlendirilen diğer tüzel kişiler ofise sermaye koymak koşulu ile ortak olabilecek. Ofis, öz sermayesini veya gelirlerini kullanarak üretilen bilgi ve yapılan buluşların ticarileşmesi için yatırım yapabilecek veya kamu ve özel sektör şirketleri ile ortaklıklar kurabilecek.
Teklifle, kapsamlı bir "öğrenci affı" hayata geçiriliyor. Teklife göre, yükseköğretim kurumlarında hazırlık dahil bütün sınıflarda intibak, önlisans, lisans tamamlama, lisans, lisansüstü öğrenimi gören öğrencilerden bu Kanunun daha önce bu kapsamda tanıdığı haklardan yararlanmamış olmak kaydıyla kendi isteğiyle ilişikleri kesilenler dahil olmak üzere, yükseköğretim kurumuna başvuruda bulunmaları şartıyla 2026-2027 eğitim-öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilmeleri düzenleniyor. Terör, kasten öldürme, işkence, cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti ve intihal suçlarından mahkum olanlar, sahte belgeyle kayıt yapanlar ile terör örgütleriyle iltisak/irtibatı nedeniyle ilişiği kesilenler kapsam dışında tutuluyor. Düzenlemeyle ayrıca, farklı öğrenim düzeylerinde bu haktan yararlanılabilmesi, askerlik ertelemeleri, silah altındakilerin terhis sonrası başvuru süreleri ile taban puan ve açık öğretim programlarına yatay geçiş imkanları hüküm altına alınıyor.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört ay içinde ilişiklerinin kesildiği veya kayıt hakkı kazandıkları yükseköğretim kurumuna başvurmaları şartıyla kanunun 44. maddesinde belirtilen esaslara göre 2026-2027 eğitim öğretim yılında öğrenimlerine başlayabilecek. Daha önce farklı bir öğrenim düzeyinde (önlisans, lisans, yüksek lisans, doktora) bu Kanunun tanıdığı haklardan yararlanılmış olması, başka bir öğrenim düzeyinde bu madde hükümlerinden yararlanmaya engel oluşturmayacak.
ASKERLİK GÖREVİNİ YAPANLARA İKİ AY SÜRE
Yeniden öğrenime başlayanların askerlik ertelemeleri 7179 sayılı Kanunun 20. maddesindeki usul ve esaslara göre yapılacak. Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte askerlik görevini yapmakta olanlar terhislerini takip eden iki ay içinde ilgili yükseköğretim kurumuna başvurmaları halinde bu maddede belirtilen haklardan yararlandırılacak. Bu maddede yer alan hükümlerden yararlanarak ayrıldığı yükseköğretim kurumuna kayıt yaptıranlardan ÖSYS/ATKS puanı giriş yılı itibarıyla aynı veya farklı bir diploma programının aynı türden taban puanına sahip olanlar, bu programlardan birine yatay geçiş talebinde bulunabilecek. Bu kapsamda farklı bir diploma programından yatay geçişle kabul edilecek öğrenci sayıları, ilgili programa kayıtlı öğrenci sayısı ve üniversitenin fiziki koşulları dikkate alınmak suretiyle belirlenecek. Buna ilişkin usul ve esaslar yükseköğretim kurumlan senatolarınca belirlenecek. Bu maddeden yararlanıp bir yükseköğretim kurumunda öğrenci statüsü kazananlar başvurmaları halinde Anadolu Üniversitesi, Ankara Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi bünyesindeki açık öğretim önlisans veya lisans düzeyindeki eşdeğer programlara yatay geçiş yapabilirler. Bu maddenin uygulanmasına İlişkin usul ve esasları belirlemeye Yükseköğretim Kurulu yetkili olacak.
AZAMİ SÜRESİ DOLAN ÖĞRENCİLERE YENİ HAK
Yükseköğretim Kanunu'nun 44. maddesinde yapılan düzenlemeyle, azami öğrenim süresi sonuna gelen öğrencilerin eğitim haklarının korunması hedefleniyor. Düzenlemeyle, teorik/uygulamalı derslerden başarılı olmuş ancak uygulamalı eğitime/intörnlük eğitimine başlamamış veya tamamlamamış ya da başarısız değerlendirilmiş olanlara, uygulamalı/intörnlük eğitimlerini tamamlama imkanı tanınıyor. Ayrıca, uygulamalı ders (mesleki eğitim veya staj kapsamında olmayan ders), uygulamalı eğitim (mesleki eğitim veya staj) ve intörnlük eğitimine ilişkin esasların Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenmesi amacıyla düzenleme yapılıyor.
Teklifle, vakıf üniversitelerinde ücretsiz okutulması gereken öğrenci sayısını artırmaya yönelik teşvik mekanizması esnetiliyor. Vakıf üniversitelerinin personel ücretlerinden kesilen gelir vergisinin iade edilebilmesi için aranan "toplam öğrenci sayısının en az yüzde 50'sinin tezli yüksek lisans ve doktora programlarında olması" şartı, maddedeki imkandan yararlanmayı imkansız kıldığı gerekçesiyle metinden çıkarılıyor.
TEZ BORSASINA DARBE
Teklifle, "tez borsasıyla" mücadeleye ve sahte diplomayı engellemeye yönelik düzenlemelere gidiliyor. Teklifle, Yükseköğretim Kanunu'nun ek 47. maddesiyle akademik hırsızlık ve sahtecilikle mücadele amacıyla cezaların caydırıcılığının arttırılması için düzenlemeye gidiliyor. Ücretli veya ücretsiz olarak tez, makale, kitap gibi çalışmaları başkasına yazdırarak akademik unvan veya diploma alanların üniversite öğretim mesleğinden çıkarılacağı ve unvanlarının geri alınacağı hükme bağlanıyor. Yayın veya çalışmaları başkaları adına yapan, üreten veya bunlara aracılık eden kişilere yönelik 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası verilmesi, fiilin, meslek edinen kişilerce işlenmesi halinde verilecek adli para cezası 10 bin günden az 20 bin günden fazla olamayacağı, ayrıca, bu yayın ve çalışmaları kullanmak suretiyle diploma derecesi veya akademik unvan alan kişilere 5 bin günden 10 bin güne kadar adli para cezası uygulanması hüküm altına alınıyor. Bu suçtan dolayı tüzel kişiler hakkında tüzel kişilere ilişkin Türk Ceza Kanunu'na (TCK) göre güvenlik tedbirleri uygulanması öngörülüyor.
Teklifle, usulsüz yayın ve çalışmaları para karşılığı veya ücretsiz olarak başkaları adına yapan, üreten veya bu fiillere aracılık eden akademik personelin de doğrudan "üniversite öğretim mesleğinden çıkarma" cezası ile tecziye edilmesi düzenleniyor.
Yasa dışı yükseköğretimle mücadele
Teklifle, Türkiye'de izinsiz ve yasa dışı yükseköğretim faaliyeti yürütülmesinin engellenmesine yönelik düzenlemeye gidiliyor. Yurt dışındaki kurumlar adına veya yetkisiz şekilde Türkiye'de ön lisans, lisans, lisansüstü program açanlar ile mevzuata aykırı kurum işletenlere iki yıldan dört yıla kadar hapis ve adli para cezası getiriliyor. Bu yasa dışı faaliyetlerin reklam ve tanıtımını yapanlar cezai kapsama alınırken, Türk veya yabancı üniversitelere ait diplomaları sahte olarak düzenleyen ve düzenletenlerin doğrudan TCK'nın resmi belgede sahtecilik hükümleri uyarınca cezalandırılacağı açıkça hükme bağlanıyor.
Anayasa Mahkemesi'nin iptal kararı doğrultusunda akademisyenlerin disiplin soruşturmalarındaki savunma hakkı güvenceye alınıyor. Teklifle, disiplin soruşturmalarında ifade ve savunma süreçleri usulü somutlaştırılıyor; soruşturulan kişiye iddiaların açıkça bildirilmesi, yedi günden az olmamak üzere süre verilmesi, savunma yapmadığı takdirde doğacak sonuçların ihtar edilmesi ve savunma öncesinde soruşturma evrakını inceleyebileceği yasal güvenceye kavuşturuluyor.
Teklifle ayrıca, Anayasa Mahkemesi'nin vakıf yükseköğretim kurumlarına uygulanacak yaptırımların kanunla düzenlenmesi gerektiği yönündeki iptal gerekçesi doğrultusunda düzenlemeye gidiliyor.
Devlet üniversiteleri yurt dışında tesis kurabilecek
Teklifle, devlet üniversitelerine Cumhurbaşkanı kararıyla yurt dışında yerleşke, akademik birim, program ve gerekli tesisleri kurabilme yetkisi veriliyor. Bu birimlerde çalışacak akademik ve idari personelin Türkiye'den görevlendirme, mahallinden sözleşmeli veya saat başı ücretli istihdam edilme esaslarının Cumhurbaşkanı kararıyla belirleneceği, elde edilen gelir ve giderlerin muhasebe ve denetim usullerinin ise Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığı görüşüyle netleştirileceği düzenleniyor.
Teklifle, devlet yükseköğretim kurumlarında çalışmış, gerekli şartları taşıyan ve 67 yaşını dolduran tıpta ve diş hekimliğinde uzman öğretim üyelerine yönelik istisnai bir istihdam imkanı getiriliyor. Bu kişilerin, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl içinde ihtiyaç duyulan bir yükseköğretim kurumuna başvurmaları halinde, kanundaki usul ve esaslar çerçevesinde sözleşmeli öğretim üyesi olarak yeniden çalıştırılabilmelerine imkan tanınıyor.