HÜLYA GENÇ SERTKAYA / Enerji sektörünün yıllardır beklediği yüzer güneş enerji santralleri (GES) yönetmeliği yayımlandı. Yönetmelikle, yüzer GES projelerinin başvuru süreçleri, kiralama prosedürleri ve teknik-idari değerlendirme adımları ilk kez bütüncül bir çerçeveye kavuşturuldu. Böylece belirsizlikler ortadan kaldırıldı. Yeni düzenlemenin, yatırımcıların süreçlere öngörülebilirlik erişmesini sağlayarak proje geliştirme süresini kısaltacağı, aynı zamanda rezervuar bazlı kapasite tahsisini daha şeffaf ve sistematik hale getireceği ifade ediliyor. Yönetmelikle, Türkiye'nin geniş su yüzeyi potansiyelinin enerji üretimine kazandırılması noktasında önemli bir dönemeç aşılmış olup, Yüzer GES'lerin hem ulusal enerji arz güvenliğine katkı sağlaması hem de temiz enerji üretimindeki payını artırarak ülkenin karbon emisyonu azaltım hedeflerini desteklemesi bekleniyor. Uygulama yönetmeliğinin yatırım ortamını güçlendireceği ve Türkiye'nin yüzer GES alanında bölgesel öncü konuma yükselmesine katkı sunacağı değerlendiriliyor. Sektör temsilcileri, yüzer GES'lerin Türkiye enerji dönüşümünde büyük bir büyüme alanı sunduğuna dikkat çekiyor. İlk uygulama döneminde, bazı teknik ve idari detayların ikincil düzenlemelerle netleştirilmesine ihtiyaç duyulacağının altını çizen sektör temsilcileri, buna rağmen mevcut haliyle yönetmeliğin yüzer GES yatırımlarının önünü açan ve bu alanı cazip hale getirecek bir çerçeve sunduğunu kaydediyor. Yönetmeliğin, su-enerji entegrasyonunda yeni bir fırsat penceresi açtığına dikkat çekenler de var…
YÖNETMELİK YÜRÜRLÜKTE…
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü'nün (DSİ) Yüzer Güneş Enerji Santralleri Kurulmasında Su Yüzeyi Kullanımına ve Kiralanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik 10 Aralık'ta Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelik, Elektrik Piyasası Kanunu hükümlerine göre piyasada faaliyet gösteren veya gösterecek tüzel kişilerin yapacağı baraj gölleri, suni göller ve kanal yüzey alanlarında yüzer GES başvurularının alınması ve değerlendirilmesini, fizibilite ve projelendirme esaslarını, kiralama usul ve esaslarının belirlenmesini kapsıyor.
Yönetmeliğe göre, baraj gölleri, suni göller ve kanal yüzeylerinden DSİ tarafından uygun görülenleri, tüzel kişilerin müracaatına açılmak üzere Enerji İşleri Genel Müdürlüğü'ne (EİGM) gönderilecek. YEKA yarışmaları ile yüzer GES kurulması amacıyla baraj gölleri, suni göller ve kanal yüzeylerinde planlanan YEKA projeleri için rezervuar su yüzeyinde yüzer GES sahasının belirlenmesine yönelik olarak Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı'nın (ETKB) talebi üzerine DSİ tarafından hazırlanan ilk etüt raporu ETKB'ye iletilecek. Alanın, turizm merkezleri ile kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgelerinde olması halinde Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın görüşü alınacak.
Yüzer GES başvuruları, HES (Hidroelektrik Santral) lisansına sahip şirketler, sulama birlikleri, belediyeler veya YEKA (Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları) yarışmalarını kazananlar tarafından DSİ'ye yapılacak.
Tüzel kişi tarafından kurulacak yüzer GES tesislerinde başvuru aşamasında, DSİ tarafından her yıl ilan edilen yüzer GES fizibilite raporu inceleme ücreti alınacak. Başvuru dosyası uygun bulunmaması halinde inceleme ücreti iade edilmeyecek. Sulama birlikleri tarafından sunulan fizibilite raporları ile YEKA kapsamında hazırlanan veya hazırlatılan yüzer GES fizibilite raporları için DSİ tarafından inceleme ücreti alınmayacak.
ÖNCELİK SULAMA TESİSLERİNDE
Aynı rezervuar veya su yüzeyi için birden fazla başvuru olması durumunda DSİ belirli bir öncelik sıralaması uygulayacak. Bu önceliklerden birkaçını aktaralım. Sulama tesislerinin enerji ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla kurulacak yüzer GES tesisleri ilk sırada yer alacak. Bunu sırasıyla; ana kaynağı hidrolik olan enerji üretim tesislerine dayalı yardımcı kaynak enerji üretim tesisi olarak kurulacak yüzer GES tesisleri, YEKA kapsamında kurulacak yüzer GES tesisleri, belediyeler veya bağlı kuruluşları tarafından belediye sınırları içerisinde kurulacak yüzer GES tesisleri izleyecek. Büyükşehir sınırları içerinde yer alan rezervuar ve kanal su yüzey alanlarında belediyeler veya bağlı kuruluşları tarafından yüzer GES kurulmasına dair taleplerde, Büyükşehir Belediyesi Kanunu çerçevesinde karar alınması zorunlu olacak. Büyükşehir Belediyesi olmayan illerde ise belediyeler tarafından yüzer GES kurulmasına dair taleplerde Belediye Kanunu çerçevesinde karar alınacak.
Yüzer GES kurulmasına dair taleplerden uygun bulunanlardan sulama birlikleri ile protokol, diğer tüzel kişilerle ise kiralama sözleşmesi imzalanacak.
EN FAZLA 10 YILI KAPSAYACAK
Su yüzeylerinin kullanım bedeli, santralin kurulu gücü, yıllık enerji üretimi, alan büyüklüğü ve Piyasa Takas Fiyatı (PTF) dikkate alınarak özel bir formülle hesaplanacak. YEKA kapsamında veya ana kaynağı hidrolik olan yardımcı kaynak enerji üretim tesisi kapsamında inşa edilen yüzer GES tesislerinde; kiralama sözleşmesi lisans süresi sonuna kadar geçerli olacak. Belediyeler ve bağlı kuruluşları tarafından inşa edilen yüzer GES tesislerinde; kiralama sözleşmesi en fazla 10 yıllığına imzalanacak. Kiralama sözleşmesi süresi sonunda, DSİ'nin onayı ile iki defayı geçmemek üzere sözleşmede 10'ar yıllık süre uzatımları yapılabilecek. Sulama birlikleri tarafından inşa edilen yüzer GES tesislerinde de; protokol en fazla 10 yıllığına imzalanacak. Protokol süresi sonunda, DSİ'nin onayı ile iki defayı geçmemek üzere protokolde 10'ar yıllık süre uzatımları yapılabilecek.
Yüzer GES tesisi için kiralanan alana ait ilk kira bedeli, sözleşme imza tarihinden itibaren 5 iş günü içinde DSİ'ye peşin olarak ödenecek. Takip eden yılların güncellenmiş kira bedelleri sözleşme tarihi dikkate alınarak her bir kira dönemi başlangıç tarihinden itibaren 5 iş günü içinde ödenecek.
TEKNİK VE ÇEVRESEL KISITLAMALAR
Kıyı Kanunu'nun, "kıyının korunması, yapı yasağı, kıyı ve su alanlarında yapılacak yapılar" ile ilgili 6. maddesinde kısıtlanan alanlarda, yılın tamamında taşkın kontrolü amacıyla rezervuarda bırakılan hacmin boş tutulduğu taşkın kontrol amacı bulunan barajlarda, normal su seviyesindeki rezervuar alanı 0.5 kilometrekarenin altında olan rezervuar su yüzeylerinde ve mer-i mevzuatta belirlenen korunan alanlarda yüzer GES tesisleri projelendirilemeyecek. Yüzer GES adası alanlarının toplamı, rezervuarın normal su seviyesindeki alanının yüzde 10'unu ve minimum su seviyesindeki alanının yüzde 30'unu geçemeyecek. Rezervuarlı tesislerde; maksimum işletme kotundaki su yüzeyi esas alınarak baraj seddesinden memba yönüne doğru kuş uçumu 300 m'lik mesafe, baraj güvenliği ile can ve mal kaybı yaşanmaması bakımından yasak bölge olarak tespit edilecek ve bu bölgede yüzer GES kapsamındaki her türlü faaliyet yasaklanacak. Regülatörlü projelerde yasak bölge mesafesi 100 m olarak uygulanacak. İçme suyu sağlayan havzalarda su kalitesinin korunması, kullanılan malzemelerin suya kimyasal salınım yapmaması ve ekosistemin zarar görmemesi ise temel zorunluluklar arasında.
TÜRKİYE'NİN İLK YEKA YÜZER GES'İ MANİSA'DA KURULUYOR
Şunu da hatırlatalım, Türkiye'nin ilk YEKA Yüzer GES yarışması geçen ay Manisa Demirköprü Barajı'nda yapıldı. 35 MW kapasite için gerçekleştirilen yarışmada, 15 tur sonunda kilovatsaat başına 3,25 euro/cent elektrik fiyatı, 225 bin Euro/MW katkı bedeli ile Demirköprü Yüzer GES Ortak Girişim Grubu en iyi teklifi verdi. Hidroelektrik Santralları Sanayi İş İnsanları Derneği (HESİAD) Yönetim Kurulu Başkanı Elvan Tuğsuz Güven, bu sonucun yatırımcıların bu yeni uygulamaya ciddi ilgi gösterdiğini ve rekabetçi teklif verdiklerini gösterdiğini belirterek, bunun da sektörün yöneliminin yenilikçi alanlara kaydığını ortaya koyduğunu vurguladı.
YERLİ İMALAT YETKİNLİĞİ VE SANAYİYE KATKI
HESİAD Başkanı Güven, "Yüzer GES YEKA" modelinin en önemli ve stratejik kazanımlarından birinin, yerli imalat ve sanayi yetkinliği açısından sunduğu potansiyel olduğunu vurguladı. YEKA mekanizması kapsamında yerli katkı ve yerli üretim şartlarının bulunmasının; enerji arz güvenliğinin ötesinde, Türkiye'nin yenilenebilir enerji sanayisinin derinleşmesine doğrudan katkı sağladığını dile getiren Güven, "Yüzer GES projeleri; yüzdürme sistemleri, ankraj ve bağlama çözümleri, taşıyıcı konstrüksiyonlar, elektrik ve mekanik ekipmanlar gibi yüksek mühendislik ve üretim kabiliyeti gerektiren çok sayıda alt bileşeni içeriyor. Bu alanlarda yerli firmaların sürece dahil edilmesi, teknoloji geliştirme, know-how birikimi ve orta vadede ihracat potansiyeli açısından son derece değerli. Özellikle hidroelektrik santralleri ve baraj işletmeciliğinde uzun yıllara dayanan deneyime sahip yerli sektör paydaşlarının, yüzer GES projelerinde aktif rol üstlenmesi; HES–GES entegrasyonunun yerli çözümlerle hayata geçirilmesini mümkün kılacak. Bu yönüyle yüzer GES YEKA'ları, yalnızca bir enerji üretim modeli değil; yerli imalat, istihdam ve katma değer üretimini destekleyen bütüncül bir sanayi politikası aracı olarak değerlendirilmeli" diye konuştu.
"GÜNEŞ PANELİ ÜRETİMİNDE ULAŞILAN SEVİYE, BÜYÜK AVANTAJ"
Yüzer Güneş Enerjisi Sanayici ve İşadamları Derneği Başkanı Dr. Kadri. S. Özdener ise, Yüzer GES platformları ve ilgili teknolojiler açısından Türkiye'de ve üniversitelerde önemli bir yerli üretim ve mühendislik birikimi mevcut olduğunu vurguladı. Güneş paneli üretiminde ulaşılan seviyenin, bu alandaki en büyük avantajlardan biri olduğunu söyleyen Özdener, "Bunun yanında, yüzer platformlar, ankraj sistemleri ve taşıyıcı konstrüksiyonlar konusunda üniversitelerin Ar-Ge çalışmaları ve DSİ tarafından daha önce hayata geçirilmiş yerli imalat deneyimleri bulunuyor. Yeni yüzer GES yatırımlarının artması, bu teknolojilerin sanayileşmesini hızlandıracak, yerli tedarikçilerin ölçek kazanmasını, maliyetlerin düşmesini ve ihracat potansiyelinin oluşmasını sağlayacaktır" dedi.
Elvan AYGÜN ANBAR / Enerji Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği (ENSİA)
Yönetim Kurulu Başkanı
"Yüzer GES'ler daha yüksek verimlilikte enerji üretebiliyor"
Barajlarımız yüzer GES projelerinin kurulumuna son derece müsait. Bu yatırımlar sonrasında, özellikle yaz aylarında buharlaşma etkisi ile kapasite faktörleri gerileyen hidroelektrik santrallerin daha verimli çalışmaları da mümkün hale gelecek. Türkiye'nin 15 Aralık 2025 tarihi itibarıyla 121 bin 794 MW olan toplam kurulu gücü içerisinde güneş enerjisi santrallerinin payı 24 bin 684 MW seviyesinde. Bu santraller arasında henüz yüzer GES bulunmuyor. Ülkemizin içme suyu amaçlı kullanılan barajlar dışındaki göl, gölet ve barajlarda potansiyel yüzer GES kurulu gücü 80 bin MW seviyesinde olurken bu santraller, karada kurulan GES'lere oranla daha yüksek verimlilikte enerji üretebiliyor. İlk olarak Manisa sınırları içerisindeki Demirköprü Barajı'nda devreye alınacak ilk yüzer GES'in üreteceği elektrik fiyatı, yetkili kurum olan Devlet Su İşleri ile imzalanacak kiralama sözleşmesinde belirlenecek formül ile ortaya çıkacak. Bu kapsamda; rezervuar su yüzey alanında kurulacak yüzer GES tesisinin fizibilite raporundaki kurulu gücü (kWp), bulunduğu lokasyona bağlı olarak DSİ tarafından belirlenen ortalama yıllık enerji üretim değeri (kWh/kWp), yüzer GES adası alanları toplamı (m2), bir önceki yılın aritmetik ortalama piyasa takas fiyatı (TL/kWh), birim alan kira bedeli (TL/m2) gibi parametrelerin dahi olduğu bir formül kullanılacak.
Elvan TUĞSUZ GÜVEN / Hidroelektrik Santralları Sanayi İş İnsanları Derneği (HESİAD) Yönetim Kurulu Başkanı
"Enerji dönüşümüne hız kazandıran stratejik bir adım"
Yüzer GES yönetmeliği ile su-enerji entegrasyonunda yeni bir fırsat penceresi açıldı. Hidroelektrik baraj rezervuarlarında mevsimsel üretim dengesizliğinin GES ile tamamlanması mümkün hale geldi. GES ve HES entegrasyonu sayesinde baraj göllerindeki buharlaşma kayıplarının azaltılması ve daha verimli enerji üretimine katkı sağlanması hedefine işler bir politika ortaya kondu. Bu açıdan yüzer GES yönetmeliğini, sektöre yön veren ve enerji dönüşümüne hız kazandıran doğru yönde atılmış stratejik bir adım olarak değerlendiriyoruz. Yönetmeliğin yayınlanmasıyla, Türkiye'nin yenilenebilir enerji politikalarında entegrasyon odaklı yeni bir alan açıldı. Hidroelektrik ve GES kaynakları sistem dengesi açısından birbirini tamamlayan bir yapıya kavuşturuldu. Yatırım mekanizması netleşerek hukuki ve idari süreçler daha öngörülebilir hale getirildi. Yönetmelik çevresel boyutuna bakıldığında, içme suyu rezervuarları ve doğal göllerin hariç tutuluyor olması, su kaynaklarının kritik kullanım alanlarının korunmasına yönelik bir hassasiyet olarak okunmalı. Hidroelektrik üretimin azaldığı yaz aylarında GES'ler ile sağlanacak ikame enerji, hem su kullanımı hem de enerji üretimi açısından sinerjik fayda sağlayacak bir yaklaşım. Bu çerçevede yönetmeliğin çevresel denetim mekanizması, projelerin su kaynaklarını bozmadan, işletme ve bakım süreçlerini sürekli izleyebilecek şekilde tasarlanmalı.
Öte yandan, Yüzer GES'lerin yüksek ilk yatırım maliyetleri, özellikle yüzer yapısal sistemler ve baraj entegrasyonu nedeniyle finansal fizibiliteyi zorluyor. Gerçekleşen YEKA fiyatları ile kira ve katkı bedellerinin toplam yükü, projelerin geri dönüş sürelerini uzatıyor, bankalar nezdinde risk algısını artırıyor. Bu modelin yaygın ve sürdürülebilir bir yatırım alanına dönüşebilmesi; maliyetleri dengeleyici, finansmanı kolaylaştırıcı ve yatırım riskini azaltıcı ilave düzenlemelerle desteklenmesine bağlı olacak.
Dr. Kadri. S. ÖZDENER /Yüzer Güneş Enerjisi Sanayici ve İşadamları Derneği Başkanı
"Uzun süredir beklenen bir adım"
Yüzer GES'lere yönelik yayımlanan yönetmelik, sektör açısından önemli ve uzun süredir beklenen bir adım oldu. Özellikle su yüzeylerinin kullanım oranının sınırlandırılması, çevresel etkilerin gözetilmesi ve izin süreçlerinin tanımlanması, yatırımcı açısından belirsizlikleri azaltan unsurlar. Ancak ilk uygulama döneminde, bazı teknik ve idari detayların ikincil düzenlemelerle netleştirilmesine ihtiyaç duyulacağı da açıktır. Buna rağmen mevcut haliyle yönetmelik, yüzer GES yatırımlarının önünü açan ve bu alanı cazip hale getirecek bir çerçeve sunuyor. İlk olarak yapılan 35 MW'lık YEKA Yüzer GES ihalesiyle birlikte bu mevzuatın sahada karşılık bulması, yatırımcı güvenini daha da artıracaktır. Türkiye'de halihazırda faaliyette olan yüzer GES projeleri bulunuyor; ancak bunlar ağırlıklı olarak pilot veya küçük ölçekli uygulamalar seviyesinde. Kurulu güçleri birkaç yüz kilovat ile birkaç megavat arasında değişen bu tesisler, toplam potansiyelin oldukça sınırlı bir kısmını temsil ediyor. Mevzuata göre su yüzeylerinin yalnızca yüzde 5'inin kullanılması durumunda dahi Türkiye'nin yaklaşık 40 bin MW seviyesinde yüzer GES kurulu güç potansiyeline sahip olduğu değerlendiriliyor. Mevcut kurulu güç bu potansiyelin henüz binde biri seviyesinde. Bu tablo, yüzer GES'lerin Türkiye enerji dönüşümünde ne denli büyük bir büyüme alanı sunduğunu açıkça ortaya koyuyor.
Türkiye yüzer GES potansiyeli açısından şanslı
Karasal olarak kurulumu yapılan GES'lere göre yaklaşık yüzde 10 daha verimli olan yüzer GES'ler, ilave arazi yatırımı, kamulaştırma maliyeti ile tarım ve mera arazisi kaybına gerek olmaksızın atıl halde bulunan rezervuar yüzeylerine kurulabiliyor. Rezervuar yüzey alanlarının panellerle kaplanması sayesinde rezervuarlardaki buharlaşmadan kaynaklı kayıplar ve suda alg oluşumu azalıyor. Türkiye, yüzer GES potansiyeli açısından oldukça şanslı bir konumda yer alıyor. İçme suyu maksadı taşımayan işletme halindeki 944 adet baraj, 5 bin 300 kilometre kare gibi çok geniş bir rezervuar yüzey alanına sahip. Bu yüzey alanının yüzde 10'unda yüzer GES kurulumu yapıldığı takdirde, 53 bin MW kurulu güç ile yıllık 79 milyar 500 milyon kilovatsaat elektrik enerjisi üretimi yapılabileceği öngörülüyor. Bu rakam, ülkenin elektrik enerjisi ihtiyacının yaklaşık dörtte birine işaret ediyor. Yüzer GES'ler sayesinde rezervuarlardaki buharlaşmanın azaltılmasıyla tasarruf edilecek su miktarının ise yıllık 540 milyon metreküp düzeyinde olacağı tahmin ediliyor. Bu miktar Ankara'nın yaklaşık bir yıllık içmesuyu ihtiyacına tekabül ediyor. Yüzer GES tesislerinin ayrıca, atmosfere salınacak karbondioksit miktarında da 51.5 milyon tonun üzerinde azaltım sağlaması bekleniyor.
