HÜLYA GENÇ SERTKAYA / Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, 2026 yılında gıda arz güvenliğini merkeze alan, kırsal kalkınma yatırımları ile desteklenen, teknolojik dönüşümü esas alan bir vizyon belirlediklerini vurguladı. Yumaklı, 2026'da temel gündemlerinin kırsalda nüfus kaybını önleyerek tersine göçü teşvik etmek ve 57'ye yükselen kayıtlı çiftçi yaş ortalamasını düşürmek olduğunu söyledi. Bu kapsamda, kadın ve genç girişimcilere pozitif ayrımcılık uygulamalarının merkezi bir rol oynadığına dikkat çeken Yumaklı, tarımsal desteklemeler, kırsal kalkınma ve Hazine faiz/kar payı destekli tarımsal kredi uygulamalarında bu gruplara öncelik tanıdıklarını vurguladı. Yumaklı, "Bu stratejik destekler, gençlerin ve kadınların tarıma erişimini ve kalıcılığını sağlayarak hem üretimi artırmayı hem de kırsal ekonomiyi genç ve dinamik bir yapıya kavuşturmayı amaçlıyor" ifadelerini kullandı. Yumaklı, 2026'daki ana stratejilerinin, atıl durumdaki arazileri genç ve dezavantajlı grupların kullanımına sunmak olduğunu söyledi.
TARIM SAYIMI SONUÇLARI
Bakan Yumaklı, PARA Dergisi'ne verdiği röportajda 2026 yılında Tarım ve Orman Bakanlığı'nın öncelikli gündem maddelerini, gıda arz güvenliğini merkeze alan, kırsal kalkınma yatırımları ile desteklenen ve teknolojik dönüşümü esas alan bir vizyon üzerine planladıklarını söyledi. Bu minvalde, altyapı alanında bir atılım yaparak, sulama, içme suyu ve taşkın kontrolünü kapsayan toplam 290 tesisi (46 baraj, 35 sulama tesisi vb.) ve 10 toplulaştırma projesini hizmete almayı planladıklarını açıklayan Yumaklı, "Bu dev hamle, sulama yatırımları ile tarımsal verimliliği artıracak ve su güvenliğimizi pekiştirecek. Öte yandan, tarımsal üretim planlaması ile üretime etkin bir şekilde yön vermeye devam edip, halkımızın sağlığını ve çiftçimizin emeğini korumak için gıda denetimleri daha da arttıracağız. Politikalarımız, yeni normale uygun hale getirilirken, tarımsal Ar-Ge ve yapay zekanın üretim süreçlerinde kullanımını artıracağız. Ayrıca, yeşil vatanı koruma çalışmaları kapsamında 600 milyon fidanı toprakla buluşturacağız. Böylece yangınla mücadele altyapısının güçlendirilmesine önemli bir katkı sağlamış olacağız. Son iki yıldır üzerinde büyük bir titizlikle çalışma yürüttüğümüz ve geleceğe yönelik politikalarımızda bize yön gösterecek tarım sayımı sonuçlarını kamuoyu ile paylaşacağız" diye konuştu.
"SEKTÖRE GÜÇLÜ BİR ALTYAPI KURMAYA ÇALIŞIYORUZ"
Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı, Türkiye tarım sektörünün Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) içindeki payının, 2024 yılında yüzde 5.8 olarak gerçekleşirken, 2025 yılının ilk üç çeyreğinde bu oranın yüzde 5.4 seviyesinde olduğunun altını çizdi.
Tarımı, gıda arz güvenliği ve dolayısıyla milli güvenlik meselesi olarak ele aldıklarını dile getiren Yumaklı, "Yeni Normale" karşı daha dayanıklı bir üretim sistemi inşa etmeyi amaçladıklarını kaydetti. Tarım sektörünün GYSH'daki payını artırma hedeflerinin, nüfus ve turist sayısındaki sürekli artış ile doğrudan ilişkili olduğunu söyleyen Yumaklı, "Zira Birleşmiş Milletler verilerine göre, 2050 yılına kadar küresel olarak yüzde 65-70 daha fazla gıda üretimi gerekecek. Bu doğrultuda, kısa, orta ve uzun vadeli stratejilerle sektöre güçlü bir altyapı kurmak için çalışıyoruz. Bu çalışmalar; kırsal kalkınma yatırımları, artan tarımsal destekler, bilimsel verimliliği artıran tarımsal Ar-Ge faaliyetleri ve tarıma dayalı sanayinin gelişimini kapsıyor. Özellikle su ve sulama yatırımları ile verimlilik maksimize edilecektir. Ayrıca gençlerimizi ve kadınları tarımsal sektörüne yatırım yapmayı teşvik etmek için önemli destek ve hibe sağlayarak pozitif ayrımcılık yapıyoruz. Bu kapsamlı çabalar, tarım sektörünün GSYH'daki payını istikrarlı bir şekilde artırarak, Türkiye'nin gıda ihtiyacını karşılayan ve ihracatta güçlü bir oyuncu olmasını sağlayacaktır" dedi.
"YAŞ ORTALAMASI DÜNYANIN MESELESİ"
Bakan Yumaklı, Türkiye'de tarımsal üretici profilinin, son yıllarda artan kayıtlı üretici sayısıyla bir dinamizm sergilediğini vurguladı. 2025 üretim yılında Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı üretici sayısının 2 milyon 363 bin 734 olup, diğer kayıtlarla birlikte desteklerden yararlanan toplam çiftçi sayısının 2.9 milyon olduğunu belirten Yumaklı, "Bu sayı, 2021 yılına göre yüzde 8.8 oranında artış gösterdi. Ancak, sektörün en kritik zorluğu olan yaşlanma eğilimi devam etmektedir; kayıtlı çiftçilerin yaş ortalaması ülkemizde 57'dir. Bu konu sadece bizim değil, dünyanın meselesi ve sorunu. Çiftçilerin yaş ortalaması Avrupa Birliğinde 57, ABD'de 58, dünya genelinde ise ortalama 60. Bakanlığımızın 2026 yılındaki temel gündemi, kırsalda nüfus kaybını önleyerek tersine göçü teşvik etmek ve bu yüksek yaş ortalamasını düşürmek. Bu kapsamda, kadın ve genç girişimcilere pozitif ayrımcılık uygulamaları merkezi bir rol oynuyor. Tarımsal desteklemeler, kırsal kalkınma ve Hazine faiz/kar payı destekli tarımsal kredi uygulamalarında bu gruplara öncelik tanıyoruz. Bu stratejik destekler, gençlerin ve kadınların tarıma erişimini ve kalıcılığını sağlayarak hem üretimi artırmayı hem de kırsal ekonomiyi genç ve dinamik bir yapıya kavuşturmayı amaçlamaktadır" diye konuştu.
46 İLDE 10 BİN 492 PARSEL İLANA ÇIKTI
Tarım alanlarına ilişkin açıklamalarda bulunan Yumaklı, 2024 itibarıyla tarım alanlarının 240.2 milyon dekar olup, Çiftçi Kayıt Sistemi'ne (ÇKS) kayıtlı ekili alanların son beş yılda yüzde 2 artışla 170 milyon dekara ulaştığını vurguladı. 2026'daki ana stratejilerinin, atıl durumdaki arazileri genç ve dezavantajlı grupların kullanımına sunmak olduğunu söyleyen Yumaklı, "2025 üretim yılında kesinleşen 31 bin 480 hektar işlenmeyen arazi gibi, işlemeyen tüm arazileri kira sözleşmeleriyle üretime kazandırıyoruz. Bu kapsamda, 2026'da 46 ilde toplam 10 bin 492 parsel kiralanmak üzere ilana çıktı. 2025 üretim yılında kiralama ilanına çıkan illerimiz arasından Kütahya (2 bin 19 parsel-16 bin 201 dekar), Bilecik (bin 235 parsel-19 bin 227 dekar), Eskişehir (bin 113 parsel-6 bin 152 dekar), Yalova (bin 467 parsel-10 bin 304 dekar) ve Sinop'u (bin 188 parsel-14 bin 546 dekar) gösterebiliriz. Bu araziler mezkur yönetmelik hükümleri kapsamında kira sözleşmeleri yapıldı ve kiracılara teslim edildi.
Arazi Kiralama Komisyonları, bu arazileri kiralarken belirlediği öncelik sıralaması ile özellikle genç üreticileri hedef alıyor. Bu mekanizma, yeni üreticinin sektöre erişimini kolaylaştırarak 57 olan yaş ortalamasını gençleştirmeyi, kırsal refahı artırmayı ve üretimin sürdürülebilirliğini sağlamayı amaçlayan en önemli adımdır" dedi.
2026'DA 290 TESİSİN HİZMETE GİRMESİ BEKLENİYOR
Tarım ve Orman Bakanı Yumaklı, Bakanlık olarak su ve sulama yatırımlarını gıda arz güvenliğinin teminatı olarak gördüklerini ve bu alandaki yatırım bütçesini artırarak projeleri hızlandırdıklarını vurguladı. 2025 yılında 22'si baraj, 70'i sulama, 12'si içme suyu tesisi olmak üzere 321 adet tesisin milletin hizmetine sunulduğunu söyleyen Bakan Yumaklı, "2026 yılı sene başı ödeneği ise 183 milyar lira olup, bu kaynakla toplamda 290 adet tesisi hizmete almayı planlıyoruz. Bu kapsamda, 46 baraj, 13 içme suyu tesisi, 35 sulama tesisi ve 186 taşkın kontrol tesisi gibi büyük ölçekli yatırımlar hayata geçirilecek. Bu yatırımlarla sadece suyu yönetmekle kalmayacak, aynı zamanda gıda arz güvenliğini de teminat altına almış olacağız" dedi.
SU STRESİ MUHTEMEL İLLERE YATIRIM ÖNCELİĞİ
Bakan Yumaklı, önümüzdeki süreçte su stresi yaşaması muhtemel olduğu için yatırım önceliği verdikleri illeri, "Diyarbakır, Mersin, Muğla, Şanlıurfa, Antalya, Bursa, Kahramanmaraş, Tekirdağ, Ağrı, Adıyaman, Bingöl, Kars, Sivas, Şırnak ve Batman" olarak sıraladı. Bu illerde içme suyu teminine yönelik proje ve yapım çalışmalarının hızla sürdürüldüğünü belirten Yumaklı, "Unutulmamalıdır ki, devletin yüksek maliyetli tesis yatırımlarına rağmen şehirlerde yaşanan su sıkıntısının temel nedeni, yerel yönetimlerin işletme hataları ile şebekelerdeki yüksek kayıp-kaçak oranlarıdır. Özellikle kurak dönemlerde rezervlerin korunması için yerel yönetimlerin işletme programlarına uygun hareket etmesi hayati önem taşımaktadır" diye konuştu.
DENETİM PERSONELİ YAKA KAMERASI KULLANACAK
Denetimler konusuna da değinen Bakan Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2026 yılında da tarladan sofraya gıda güvenilirliğini temel hedef kabul ederek denetim faaliyetlerini sürdüreceğini vurguladı. Yumaklı, "2025, denetim kapasitemizin somut sonuçlar ürettiği bir yıl oldu. 1 Ocak-9 Aralık 2025 tarihleri arasında toplam 1 milyon 256 bin yurtiçi gıda resmi kontrolü gerçekleştirildi, 29 bin 111 idari para cezası uygulandı ve 530 işletme hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunuldu. Ayrıca, ALO 174 ve WhatsApp İhbar Hattı aracılığıyla gelen 1.4 milyonun üzerindeki başvuruyu hızla sonuçlandırdık" dedi.
2026'da güvenilir gıdaya erişimi kolaylaştırmak için dijital uygulamaların geliştirilmeye devam edileceğini dile getiren Yumaklı, en önemli yeniliğin ise denetim personelinin yaka kamerası kullanmaya başlaması olduğunu söyledi. Yumaklı, bu uygulama ile denetim süreçlerinin daha şeffaf, izlenebilir ve güvenilir hale geleceğini belirterek, denetim etkinliğini artırarak kamuoyunun gıda güvenliğine olan güvenini pekiştireceklerini vurguladı.
YAPTIRIMLAR DAHA CAYDIRI OLACAK
Yumaklı, taklit ve tağşişe karşı mücadelelerinin kararlılıkla sürdüğünü vurguladı. Yumaklı, para cezalarının artırılması, imha, mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve tekrar durumunda hapis cezası gibi mevzuattaki mevcut ağır yaptırımlara ek olarak, 2026 yılında yaptırımları daha da caydırıcı hale getirecek yeni bir mevzuat düzenlemesinin tamamlanarak yasalaştırılacağını söyledi. Caydırıcılığı artıran en önemli uygulamanın ise Gıda Kamuoyu Duyuru Sistemi olduğunu dile getiren Yumaklı, bu şeffaflığın, hem tüketicinin bilinçlenmesini sağladığını hem de işletmeler üzerinde güçlü bir caydırıcılık oluşturarak haksız rekabeti önlediğini ifade etti.
Bakan Yumaklı, pestisit kalıntıları ile ilgili denetimlerin, çiftlikten sofraya anlayışıyla titizlikle sürdürüldüğünü belirterek, mevzuat limitlerini aşan veya tavsiye dışı kullanım tespit edilen durumlarda ürün toplatma, imha ve idari para cezası gibi yasal süreçlerin işletildiğini söyledi. Yumaklı açıklamalarına şöyle devam etti:
"Pestisit analiz sonuçlarının tek başına kamuoyuna açıklanması yerine, Bakanlık olarak yaklaşımımız; teknik analiz sonuçlarını tüketicinin anlayabileceği net bilgiye dönüştürmek. Amaç, karmaşık laboratuvar verilerini değil, tüketicinin bilinçli ürün tercihini kolaylaştıracak kesinleşmiş resmi kontrol sonuçlarını paylaşacağız."
Bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesine 1.2 milyar lira
Bakan Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2026 yılı su ve sulama yatırımlarının, özellikle su tasarrufu sağlayan modern tekniklere verilen destekle öne çıktığını vurgulayarak, basınçlı sulama sistemleri hibe desteklerinin bu vizyonun merkezinde yer aldığını kaydetti. Yumaklı, "Bireysel sulama sistemlerine 2024 yılı için 504 milyon lira ödeme yaptık. 2025 yılında ise bireysel sulama sistemlerinin desteklenmesi için Merkezi Bütçe Kanunu kapsamında 1 milyar lira bütçe ayırdık ve yıl içinde üreticilere 939 milyon lira ödeme yaptık. 2026 yılı için ise bu alana ayrılan ödeneği artırarak 1.2 milyar lira olarak planladık. Yeni Cumhurbaşkanlığı Kararı doğrultusunda bu hibe desteklerinin uygulanmasına ilişkin tebliğ çalışmaları devam ediyor. Bu destek artışı, çiftçilerimizin modern sulama sistemlerine geçişini hızlandırarak su kaynaklarının daha verimli kullanılmasını ve tarımsal verimliliğin artmasını sağlayacaktır" dedi.
2026'da tarımsal destekleme bütçesi 167.6 milyar lira
Bakan Yumaklı, Tarım ve Orman Bakanlığı'nın 2026 yılı tarımsal destekleme bütçesinin, tarımsal üretimi milli güvenlik meselesi olarak ele alma hassasiyeti üzerine kurulduğunu vurguladı. Bu kapsamda, üreticileri desteklemek ve sektörü güçlendirmek amacıyla önemli bir kaynak tahsis edildiğini dile getiren Yumaklı, "2026 yılı için üreticilere sunulması öngörülen tarımsal destek ödeneği toplamı 167.6 milyar lira. Ödeneğin yüzde 67'lik kısmı olan 112 milyar 363 milyon 800 bin lirası bitkisel üretim, yüzde 23'lük kısmı olan 38 milyar 555 milyon 665 bin lirası hayvansal üretim ve yüzde 10'luk kısmı olan 16 milyar 715 milyon 200 bin lirası diğer desteklemelere ayrıldı. Bakanlığımızın toplam bütçesi (yatırım projeleri dahil) ise Gazi Meclis'in takdiri ile 542 milyar lira. Ayrıca, bağlı kuruluşlarla birlikte 202 milyar lira tutarında yatırım projesi hayata geçirilecek. Bütçenin büyük çoğunluğunun (yüzde 90) bitkisel ve hayvansal üretimin desteklenmesine ayrılmasıyla, temel gıda ürünlerinde yüksek verimlilik ve istikrar sağlamayı, dolayısıyla ülkenin gıda arz güvenliğini teminat altına almayı hedefliyoruz" diye konuştu.
