MERVE YILMAZ GERGİN/ Artık yalnızca profesyonel sporcuların, vücut geliştirme ve fitness yapanların değil, sağlığına önem veren herkesin talep gösterdiği bir ürün haline geldi. Sosyal medyanın etkisi, sağlıklı yaşam trendinin güçlenmesi ve kreatin üzerine yapılan bilimsel çalışmalar, ürüne yönelik ilgiyi son yıllarda önemli ölçüde artırdı. Türkiye'de de bu ilginin satışlara yansıdığı görülüyor. Sektör temsilcileri, kreatinin son yıllarda sporcu gıdaları içerisinde en dikkat çekici büyüme gösteren kategorilerden biri olduğunu belirtiyor. Firmalar artan talebe yanıt verebilmek için üretim kapasitelerini artırırken, yeni markaların da pazara girmesi rekabeti artırıyor. Ancak pazarın büyümesine karşılık Türkiye'nin kreatin hammaddesinde dışa bağımlılığı da devam ediyor. Sektör temsilcilerine göre Türkiye'de endüstriyel ölçekte kreatin hammaddesi üretimi sınırlı kalırken, kullanılan hammaddenin büyük bölümü yurt dışından temin ediliyor. Kreatinin gelecekte sporcu gıdalarından çıkarak genel sağlıklı yaşam ve aktif yaşlanma pazarının daha kalıcı bir ürünü haline gelmesi bekleniyor. Uzmanlar ise artan popülerliğe rağmen kreatinin herkesin kullanması gereken bir "mucize takviye" olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekiyor.
KULLANIM ALANI GENİŞLİYOR
Bir dönem yalnızca profesyonel sporcular ve vücut geliştirme ile ilgilenen kişilerin kullandığı bir ürün olarak görülen kreatin, bugün çok daha geniş bir tüketici kitlesine ulaşmış durumda. Kreatin aslında insan vücudunda doğal olarak bulunan ve enerji metabolizmasında önemli rol oynayan bir bileşik. Özellikle kas hücrelerinde fosfokreatin formunda depolanıyor ve kısa süreli, yüksek yoğunluklu aktivitelerde ATP'nin, yani hücrenin temel enerji kaynağının hızlı şekilde yeniden üretilmesine katkı sağlıyor. Protein Ocean Saha Operasyonları ve Etkinlikler Yöneticisi Mustafa Alanbay, bu nedenle kreatinin ağırlık antrenmanı, sprint ve yüksek yoğunluklu egzersizlerde güç ve performansla ilişkilendirildiğini belirtiyor. Ancak ona göre kreatinin hikayesi artık yalnızca spor performansından ibaret değil. "Kreatin uzun yıllar sporcu takviyesi olarak bilindi ancak bugün kullanım alanının bundan daha geniş olduğunu söyleyebiliriz" diyen Alanbay, özellikle yaşa bağlı kas kaybı yani sarkopeni, kas gücünün korunması, bazı nöromüsküler hastalıklar ve sağlıklı yaşlanma gibi alanlarda kreatin üzerine önemli bilimsel çalışmalar yürütüldüğünü ifade ediyor.
Alanbay bu alanlardaki kullanımın kişinin sağlık durumuna göre hekim ve sağlık profesyonellerinin değerlendirmesini gerektirdiğini özellikle vurguluyor. Yani kreatinin kullanım alanının genişlemesi, ürünün her sağlık durumunda ve herkes için aynı şekilde kullanılabileceği anlamına gelmiyor. Kreatinin kullanım alanındaki genişleme, doğal olarak tüketici profilinde de kendisini gösteriyor. Geçmişte ürünün daha çok profesyonel sporcular, vücut geliştirme ve fitness ile ilgilenen kişiler tarafından kullanıldığını belirten Alanbay, bugün tablonun oldukça farklı olduğunu söylüyor. Spor salonuna yeni başlayanlardan düzenli fitness yapanlara, takım sporcularından profesyonel atletlere kadar çok geniş bir kullanıcı kitlesinin bulunduğunu aktaran Alanbay, hatta başka hiçbir sporcu takviyesi kullanmayıp yıllarca yalnızca kreatin kullanan profesyonel ve amatör sporcuların da bulunduğunu belirtiyor. Kreatin pazarı büyürken tüketicilerin aklındaki en önemli sorulardan biri de ürünün güvenliği. Alanbay, sağlıklı yetişkinlerde önerilen miktarlarda kullanılan kreatin monohidratın üzerinde en fazla bilimsel çalışma yapılmış sporcu takviyelerinden biri olduğunu ve güvenlilik profilinin oldukça güçlü olduğunu belirtiyor. Ancak burada "istisnasız herkes kullanabilir" yaklaşımını doğru bulmadıklarını da ifade ediyor. Birkaç yıl önce protein tozunun yanında tamamlayıcı bir ürün olarak görülen kreatinin bugün kendi başına ciddi satış hacmi oluşturan ve tüketicinin özellikle aradığı ana kategorilerden biri haline geldiğini belirten Alanbay, kendi satışları ve pazardaki gözlemlerinin de bu değişimi desteklediğini söylüyor. Kreatinin son yıllardaki en hızlı büyüyen sporcu gıdası kategorilerinden biri olduğunu ifade ediyor.
HAMMADDE İTHAL EDİLİYOR
Alanbay, pazar payına ilişkin değerlendirmesinde ise daha temkinli bir tablo çiziyor. Firmadan firmaya ve satış kanalına göre oranların ciddi şekilde değişebildiğini belirten Alanbay, kendi gözlemlerinde protein ürünleri ve kreatinin birlikte sporcu gıdaları pazarının yaklaşık yüzde 70'ine ulaşabildiğini söylüyor. Dönemsel olarak protein ve kreatinin birbirlerinin önüne geçebildiğini aktaran Alanbay, kreatinin tek başına yaklaşık yüzde 30-35 bandında bir ağırlığa ulaşabildiğini ifade ediyor. Ancak burada önemli bir not düşüyor: Bu oran Türkiye geneli için yapılmış bağımsız bir pazar araştırmasının sonucu değil. Alanbay, söz konusu değerlendirmenin kendi satışları ve sektör gözlemleri üzerinden yapıldığını özellikle belirtiyor. Sektör gözlemlerine göre Türkiye'de tüketilen kreatin hammaddesinin çok büyük bölümünün ithal edildiğini belirten Alanbay, Türkiye'de endüstriyel ölçekte kreatin hammaddesi sentezleyen anlamlı bir üretim kapasitesinden bugün için söz etmenin oldukça güç olduğunu söylüyor. Bu da önemli bir ayrıntıyı beraberinde getiriyor: Raftaki ürün yerli bir markaya ve yerli üretime ait olsa bile, ürünün içindeki ana kreatin hammaddesi büyük ölçüde yurt dışından geliyor olabilir. Alanbay'a göre dünyada iki ana kaynak öne çıkıyor. Bunlardan biri Almanya'da üretilen ve sektörde premium bir hammadde olarak bilinen Creapure, diğeri ise ağırlıklı olarak Asya, özellikle Çin merkezli üreticilerden gelen kreatin monohidrat hammaddeleri. Artan tüketici ilgisinin üretim tarafında da karşılığı var. Alanbay, son yıllarda artan talebi karşılayabilmek amacıyla üretim kapasitelerini yüzde 50'nin üzerinde artırdıklarını söylüyor. Bu artışın yalnızca kreatinden kaynaklanmadığını özellikle belirten Alanbay, Türkiye'de sporcu gıdalarına ve fonksiyonel ürünlere yönelik genel talebin de büyüdüğünü ifade ediyor. Ancak kreatinin bu büyümenin en dikkat çekici kategorilerinden biri olduğunu vurguluyor. Fiyatlar kullanılan hammaddenin menşeine, saflığına, gramajına ve ürünün standart ya da premium segmentte bulunmasına göre değişiyor. ProteinOcean'ın fiyatlarını sorduğumuzda Alanbay, standart kreatin monohidrat ürünlerinde 120 gramlık ürünün şu anda 239 TL seviyesinden başladığını belirtiyor. Premium segmentte yer alan ve Alman menşeli Creapure hammaddesi kullanılan 250 gramlık ürünün ise 999 TL seviyesinde olduğunu aktarıyor.
BİLİMSEL VERİLERE DAYANAN İLGİ
Supra Protein Yönetici Ortağı Kenan Bayar ise, kreatinin kullanım alanlarının genişlemesinde bilimsel çalışmaların etkili olduğunu belirterek, ürünün spor salonlarının dışına taşındığını söylüyor. Bayar, kreatinin aslında son yıllarda keşfedilmiş yeni bir ürün olmadığının altını çiziyor. Vücutta, özellikle kaslarda doğal olarak bulunan kreatini "hızlı enerji" kaynağı olarak tanımlayan Bayar, vücudun zaten günde 1-2 gram kadar kreatin ürettiğini ifade ediyor. Bayar'a göre kreatinin son dönemde bu kadar popüler hale gelmesinin nedeni, ürüne yönelik bakış açısının değişmesi. Yıllarca boks yaptığını ve uzun süredir aktif olarak vücut geliştirmeyle ilgilendiğini anlatan Bayar, kreatini kendi hayatında da yıllardır kullandığını söylüyor. Kreatinin aslında hep var olduğunu belirten Bayar, son dönemde bilim dünyasının bu bileşenin yalnızca sporda kas ve güç artışı sağlamadığını; hafıza, odaklanma, kemik sağlığı ve yaşlanma sürecindeki kas kayıpları yani sarkopeni üzerinde de olumlu etkilerinin araştırılmaya başlandığını aktarıyor. "Longevity", yani sağlıklı ve uzun yaşam konusunun dünya genelinde trend haline gelmesiyle birlikte kreatinin de spor salonlarından çıkarak daha geniş bir kitleyle buluştuğunu söyleyen Bayar, bu ilginin bir "hype" olmadığını, bilimsel verilere dayandığını vurguluyor.
Kreatin tüketicisinin geçmişte oldukça net bir profile sahip olduğunu söyleyen Bayar, bunun ağırlıklı olarak antrenman yapan ve vücut geliştirmeyle ilgilenen kişilerden oluştuğunu ifade ediyor. Ancak bugün tüketici profilinin ciddi biçimde çeşitlendiğine dikkat çeken Bayar'ın aktardığına göre yoğun stres altında odaklanma sorunu yaşamak istemeyen beyaz yakalılar, menopoz sonrası kemik erimesi riskine karşı önlem almak isteyen kadınlar ve yaşa bağlı kas kaybını yavaşlatmak isteyen ileri yaştaki bireyler de araştırmaları inceleyerek kreatin kullanmaya başlıyor.
Türkiye'de tüketilen kreatinin ne kadarının yerli üretim, ne kadarının ithal olduğu konusunda da değerlendirmelerde bulunan Bayar, hammadde tarafında Türkiye'nin dışa bağımlı olduğunu belirtiyor. Türkiye'de kreatin hammaddesi üreten büyük bir tesis bulunmadığını söyleyen Bayar, bunun yalnızca Türkiye'ye özgü bir durum olmadığını, dünya genelinde kreatin hammaddesinin ağırlıklı olarak Çin'deki birkaç büyük global üreticiden çıktığını ifade ediyor. Supra Protein olarak söz konusu hammaddeyi Türkiye'ye getirdiklerini belirten Bayar, formülasyon, dolum ve paketleme süreçlerini ise yüksek standartlarda Türkiye'de gerçekleştirdiklerini söylüyor.
Supra Protein'in kreatin satışlarına ilişkin de bilgi veren Bayar, ürünün şirketin portföyüne gireli yaklaşık bir yıl olduğunu belirtiyor. Ürünün beklediklerinden daha hızlı bir reaksiyon aldığını ve kısa sürede en çok tercih edilen ürünlerden biri haline geldiğini aktaran Bayar, bununla birlikte mevcut gidişata bakarak aylık 5 bin kutu bandına oturmayı hedeflediklerini söylüyor. Bayar için başarının yalnızca kutu satmak olmadığını da özellikle vurguluyor. Bayar, "Bizim için asıl başarı sadece kutu satmak değil, insanların ne içtiğini bilerek, bilinçli bir şekilde ürünümüzü tercih etmesi" diyor. Supra Protein'in kreatin ürününü pazardaki diğer ürünlerden farklılaştıran temel unsurun ise formülün sadeliği olduğunu belirten Bayar, ürünü gereksiz yere karmaşıklaştırmak istemediklerini ifade ediyor. Kendisinin de yıllardır kreatin kullandığını belirten Bayar, her gün tüketilecek bir ürünün pratik olması gerektiğine dikkat çekiyor. Ürünün suya, kahveye veya smoothieye kolayca karıştırılabildiğini ifade eden Bayar, "Tamamen temiz ve amaca hizmet eden bir ürün çıkardık" diyor. Supra Protein Creatine Active Complex'in 300 gramlık kutusunun şu anda kampanyalı olarak 690 TL'ye sunulduğunu belirten Bayar, bilimsel olarak önerilen günlük kullanım miktarının 3 ila 5 gram olduğunu ifade ediyor. Günde 5 gramlık standart kullanım baz alındığında bir kutunun iki ay yeteceğini belirten Bayar, kreatinin doğası gereği kullanım maliyeti ekonomik bir takviye olduğunu söylüyor. Bu nedenle ürünün aylarca düzenli şekilde kullanılabildiğini ve bütçeyi fazla zorlamadığını ifade ediyor. Bayar'a göre kreatin, gelecekte genel sağlıklı yaşam ve aktif yaşlanma pazarının sıradan bir parçası haline gelecek. İnsanların bugün C vitamini ve Omega-3 kullanırken taşıdığı bilinçle kreatin kullanmaya başlayacağını öngören Bayar, Supra Protein olarak bu dönüşüme insanlara doğru bilimsel bilgileri aktararak eşlik etmek istediklerini belirtiyor.
Doç. Dr. Rıdvan SİVRİTEPE / Medipol Üniversitesi Pendik Hastanesi İç Hastalıkları
"Ürünün içeriğine dikkat edilmeli"
Kreatin takviyesi aldığımızda öncelikle kaslardaki kreatin ve fosfokreatin depoları artıyor. Bunun sonucunda kas, özellikle yoğun egzersiz sırasında enerjiyi daha hızlı kullanabiliyor. Düzenli direnç egzersizi yapan kişilerde zaman içerisinde antrenman performansının ve kas kütlesindeki artışın desteklenmesine katkı sağlayabiliyor. Ama burada önemli bir yanlış anlaşılmayı düzeltmek gerekiyor. Kreatin bir steroid ya da hormon değil. Dolayısıyla "kreatin aldım, hiçbir şey yapmadan kaslarım gelişecek" şeklinde düşünmemek gerekiyor. Asıl faydayı düzenli egzersiz ve dengeli beslenmeyle birlikte görüyoruz. Sağlıklı yetişkinlerde günlük 3–5 gram genellikle yeterli. Bazı sporcular daha yüksek dozlarla yükleme yapıyor. Bu, kas depolarını daha hızlı doldurmak için uygulanabiliyor ama şart değil. Düzenli olarak günde 3–5 gram kullanıldığında da zaman içerisinde aynı depolama düzeylerine ulaşılabiliyor. Burada daha fazla alırsam daha fazla fayda görürüm düşüncesi doğru değil. Gereğinden fazla kullanmanın ekstra bir fayda sağlaması beklenmiyor aksine yan etki riskinin artmasında yol açabiliyor. Özellikle geçmiş yıllarda kreatin kullanımıyla ilgili "böbrekleri bozabilir, hatta kas yıkımına ve böbrek yetmezliğine neden olabilir" şeklinde endişeler duyuyorduk. Ancak bugün elimizdeki bilimsel veriler, sağlıklı bireylerde önerilen dozlarda kullanılan kreatin monohidratın böbrek fonksiyonlarını bozduğunu veya kas yıkımına neden olduğunu göstermiyor. Bu nedenle sağlıklı bir yetişkin için, uygun dozlarda kullanılan kreatin monohidratın genel olarak güvenli olduğunu söyleyebiliriz. Fakat bu, herkesin doktor kontrolü olmadan kullanabileceği anlamına gelmiyor. Özellikle kronik böbrek hastalığı veya böbrek fonksiyon bozukluğu olan kişilerin, kreatinin değeri açıklanamayan şekilde yüksek olanların ya da ciddi kronik hastalıkları bulunanların takviye kullanmadan önce mutlaka hekimlerine danışmaları gerekir. Türkiye'de kreatin ürünleri çoğunlukla takviye edici gıda olarak satılıyor yani ilaç değiller dolayısıyla da Sağlık Bakanlığı'ndan onay alınmıyor. Takviye edici gıdalar için ilgili mevzuata ve Tarım ve Orman Bakanlığı'nın onay süreçlerine uygun ürünlerin tercih edilmesi gerekiyor. Ürünün içeriğinin açık olması ve güvenilir bir üreticiden temin edilmesi de önemli.
