ÖZHAN EREM/ Geçen günlerde evimizde yaşadığımız bir su kaçağı, yıllardır üzerinde düşündüğüm bir hizmet sektörü sorununu yeniden gündemime taşıdı.
Askılı klozetin gömme rezervuarı delinmiş, sızan su alt katın tavanından damlamaya başlamıştı. Tesisatçı gerekiyor, seramikçi gerekiyor, arızanın tespiti ve onarımı gerekiyor. Ardından bildik bir süreç başladı. Gelen her ustanın farklı fiyat söylemesi, tesisatçının ayrı, seramikçinin ayrı hesap çıkarması ve neye, ne kadar ödeyeceğinizi kestirememek.
Su alt kata damlarken uzun uzun fiyat araştırması yapma şansınız da pek olmuyor. Çaresizliğinizin pazarlık masasında bir maliyeti olduğunu hissediyorsunuz!
Elbette işini hakkıyla yapan, emeğinin karşılığını dürüstçe kazanan çok değerli ustalarımız var. Zanaatkârlığın ne kadar kıymetli olduğunu bilenlerdenim. Fakat ev bakım ve onarım hizmetlerinde fiyatlandırma, işçilik standardı ve hizmet sonrası sorumluluk konusunda ciddi bir organizasyon eksikliğimiz olduğu da ortada.
Bu deneyim beni bir kez daha düşündürdü: Böylesine yaygın ihtiyaç duyulan bir hizmet alanı neden güçlü, güvenilir ve ülke çapında örgütlenmiş markalar yaratmasın?
İŞSİZLİK VAR, USTA BULMAK ZOR!
Türkiye'de işsizlik önemli bir ekonomik ve sosyal sorun. Buna karşılık sıhhi tesisat, elektrik, su yalıtımı, çatı onarımı, baca temizliği ve bina bakımında nitelikli eleman bulmak giderek zorlaşıyor.
İŞKUR'un işgücü piyasası araştırmalarında da sıhhi tesisatçılık, inşaat sektöründe eleman temininde güçlük yaşanan meslekler arasında yer alıyor.
Her iş arayanı kısa bir kursla usta yapamayacağımız açık. Ustalık bilgi, deneyim ve sabır gerektiriyor. Mesleğin incelikleri yıllar içinde öğreniliyor. Fakat günümüz teknolojisiyle desteklenmiş uygulamalı eğitimler, mesleki yeterlilik programları ve deneyimli ustaların rehberliğiyle çok sayıda genci bu alanlara kazandırabiliriz.
Meslek liselerinin, mesleki eğitim merkezlerinin ve özel sektörün birlikte çalışması gerekiyor. Eğitimin sonunda gençlere istihdam sağlayabilen, ileride kendi işletmelerini kurma imkânı sunan modeller geliştirmeliyiz.
Bir gencin nitelikli tesisat ustası olarak yetişmesi, iyi kazanç elde etmesi ve kendi işinin sahibi olması da başarılı bir kariyer hikâyesidir.
HİZMETİN BEDELİ KADAR GÜVENCESİ DE ÖNEMLİ
Bir ustanın emeğinin ucuz olmasını beklemiyorum. Uzmanlığın, zamanın, kullanılan ekipmanın ve üstlenilen sorumluluğun ekonomik karşılığı olacaktır.
Fakat aynı arıza için birbirinden tamamen farklı fiyatlar istenmesi, işin kapsamı açıklanmadan onarıma başlanması ve sonradan ortaya çıkan masrafların müşteriye sürpriz olarak sunulması kabul edilebilir bir ticari anlayış değil.
Gizli tesisat arızalarında kesin onarım bedelini önceden belirlemek her zaman mümkün olmayabilir. Arıza tespitinin ücreti, kullanılacak malzemenin niteliği, ilave işlerin fiyatlandırılması ve müşteri onayının hangi aşamada alınacağı ise açıkça belirlenebilir.
Onarım tamamlandıktan sonra aynı yerde yeniden su kaçağı oluşursa kimin sorumlu olacağı da baştan bilinmeli. Yapılan işlemin kaydı, işçilik garantisi, gerektiğinde ikinci bir ekibin kontrolü ve müşterinin başvurabileceği kurumsal bir muhatap bulunmalı.
Ticaret hayatım boyunca gördüğüm bir gerçek var: Müşteri, ödediği bedelin karşılığını aldığından emin olmak ister. Güvenin ekonomik değeri, özellikle hizmet sektöründe çok yüksektir.
MAHALLENİN TEKNİK SERVİSİ NEDEN FRANCHISE OLMASIN?
ABD'de Mr. Rooter Plumbing ve Mr. Handyman gibi markalar, ev bakım ve onarım hizmetlerini yerel franchise işletmeleriyle yürütüyor. Merkezi marka operasyon standartlarını, eğitim sistemini, pazarlamayı ve müşteri yönetimini organize ediyor. Yerel işletmeciler kendi bölgelerinde hizmet veriyor.
Türkiye'de ustalarla müşterileri dijital ortamda buluşturan platformlarımız var. Bunların sağladığı erişim kolaylığı önemli. Ben daha kapsamlı bir organizasyon hayal ediyorum.
Mahalle ölçeğinde faaliyet gösteren, eğitimli teknik ekipleri bulunan, merkezi kalite denetimine bağlı, yazılı fiyatlandırma ve işçilik garantisi sunan bir franchise hizmet zinciri.
Müşteri telefonla veya uygulamadan başvuracak. Gelecek teknisyenin kimliği, uzmanlığı ve randevu saati belli olacak. Arıza kayda alınacak, yapılacak işin kapsamı ve fiyatı onaylanacak. Kullanılan malzeme, işçilik ve garanti koşulları belgelenecek.
Tesisat onarımından sonra seramik işi gerekiyorsa müşteri yeni bir usta bulmak için yeniden pazarlığa oturmayacak. İşin koordinasyonunu aynı hizmet organizasyonu üstlenecek.
Bu modelde franchise verenin en büyük yatırımı eğitim ve denetim altyapısı olmalı. Elektrik, çatı ve baca gibi güvenlik açısından kritik işlerde ilgili mesleki yeterlilik ve yetkilendirme şartlarına uyulması da vazgeçilmez.
MAHALLEDEN BAŞLAYIP, ABONELİKLE BÜYÜYEN BİR İŞ
Hizmetin niteliğine göre büyük mağazalar veya yüksek kiralı ticari alanlar gerekmeyebilir. Bölgesel bir operasyon merkezi, donanımlı servis araçları, eğitimli teknisyenler, merkezi randevu sistemi ve güvenilir malzeme tedarikiyle işe başlanabilir.
Müşteri kitlesi de oldukça geniş. Ev sahipleri, apartman ve site yönetimleri, ofisler, restoranlar, küçük işletmeler, emlak yönetim şirketleri ve kiralık konut portföyleri düzenli bakım hizmeti satın alabilir.
Periyodik tesisat kontrolleri, çatı ve oluk bakımları, su yalıtımı kontrolleri ve gerekli yetkilere sahip ekiplerin gerçekleştirdiği baca temizliği gibi işler, yıllık bakım sözleşmelerine konu olabilir.
Bu sözleşmeler işletmeciye daha öngörülebilir gelir sağlar. Planlı bakım, acil müdahale ihtiyacını azaltarak müşteriye de fayda sunar.
Franchise yatırımcısı açısından işin matematiği ayrıca çalışılmalı. Bölge başına düşen hane sayısı, servis aracı ve personel maliyetleri, günlük tamamlanabilecek iş sayısı, ortalama işlem bedeli ve müşteri tekrar oranı bu modelin birim ekonomisini belirleyecek.
Sağlam bir organizasyon kurulabilirse usta için düzenli iş, müşteri için güvenilir hizmet, franchise işletmecisi için de sürdürülebilir kazanç mümkün.
BU İŞE EL ATACAK BİR CENGÂVER YOK MU?
Yıllardır franchise sektöründe gıdadan perakendeye, eğitimden otomotive kadar sayısız iş modelinin gelişimine tanık oldum. Ev ve bina bakım hizmetlerinin de güçlü markalar yaratabilecek bir potansiyele sahip olduğuna inanıyorum.
Bunun için mesleğini iyi bilen ustalarla organizasyon kurmayı bilen girişimcilerin buluşması gerekiyor. Meslek liseleri, eğitim merkezleri, deneyimli zanaatkârlar ve yatırımcılar aynı sistemin içinde çalışabilir.
Düşünsenize; gençlere meslek öğreten, ustaların emeğini ve itibarını koruyan, tüketiciye güven veren, mahalle mahalle yayılabilen bir Türk hizmet markası...
Yüzlerce ustanın telefon numarasını bir uygulamada toplamak kolay olabilir. Güçlü bir marka yaratmak ise verilen hizmetin kalitesini her adreste aynı düzeyde tutabilmekle mümkün.
Benim aradığım girişimci, ustalığı kurumsal bir hizmet kültürüne dönüştürebilecek kişi.
İyi usta bulmanın şansa, ödenecek bedelin pazarlık becerisine bağlı olduğu bir piyasa düzeniyle yetinmemeliyiz.
Türkiye'de bu işi meslek eğitimiyle, teknolojiyle, hizmet garantisiyle ve franchise sistemiyle örgütleyecek bir cengâver çıkarsa, konuşacak çok şeyimiz olduğu gibi bizzat da destek vereceğim, söz.
