Euro bölgesi dağılıyor

ALEV RİGEL/ Euro bölgesinin başlıca ekonomilerinde enflasyon giderek farklılaşıyor. Fransa ve İtalya'da düşük seyrederken, İspanya ve Almanya'daki oran, hedef seviyenin üzerinde. Diğer ekonomilerde bu fark daha da büyük. Avrupa'nın önemli ekonomi gazetesi Alman Handelsblatt'a (ticaret gazetesi) göre bu farklılaşmanın başlıca nedeni, özellikle elektrik ve gaz sektörlerindeki etkiler. Bunun yanında hizmet sektörü enflasyonunda da bölgesel farklılıklar zaman zaman belirginleşiyor. Bu durum, verilerin yorumlanmasını giderek daha karmaşık hale getiriyor. Ayrıca, tüm Euro bölgesi için tek bir faiz oranı taahhüt etmek zorunda olan Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB – European Central Bank) para politikası duruşunu da içinden çıkılmaz bir noktaya sürüklüyor.

ECB, "Euro bölgesi" içinde bulunan 20 ülkenin para politikasını yönetmekle yükümlü olan dünyanın en önemli merkez bankalarından biri. 1998'de Almanya'nın, Frankfurt kentinde kuruldu. Bankanın temel görevi, Euro'nun alım gücünü korumak ve Euro bölgesinde fiyat istikrarını sağlamak. Yani Avrupa Birliği kapsamında kendi mekanizmasını kuran bir organ.

Avrupa Merkez Bankası'nın işi ve görevleri, 1992'de imzalanan Maastricht Anlaşması'nda çeşitli protokollerle düzenlendi. Düzgün ve verimli bir çalışma için Avrupa Merkez Bankası'nın siyasi etkiden bağımsız olması gerekiyordu. Banka, Euro alanında bu görevi üstlendi. Avrupa uyumu bağlamında, Avrupa Birliği'nin bazı ülkeleri Euro'yu bazı ülkelerde ortak para birimi olarak tanıtmaya karar verdi. Tek bir para biriminin oluşturulmasında ortak para ve para politikası için koşullar oluşturulmalıydı. Bu amaçla merkez bankasının Avrupa sistemi kuruldu. Bu sistem içinde, bütün devletlerin eski milli merkez bankaları ve yeni kurulan Avrupa Merkez Bankası bulunuyor.

Ancak Avrupa Birliği ülkelerinin tümü bu para birliğine katılmadı. Ama Avrupa Merkez Bankası'nın yanı sıra ülkelerin milli merkez bankaları, Euro ile tanıştı. Merkez Bankası Avrupa sistemi görevlerinin çoğunluğu, Avrupa Merkez Bankası tarafından icra ediliyor. Ana hedefi ise yukarıda vurguladığımız gibi fiyat istikrarı. Merkez Bankası, Avrupa sistemi içindeki genel ekonomik politikaları desteklemek zorunda.

Avrupa'da, birçok savaştan sonra 1951 yılında Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu'nun kuruluşu ile yeni bir dönem başlamıştı. 1957'de yapılan Roma Antlaşması'nın Avrupa entegrasyonu yolunda bir adımı daha vardı. O zamanki hedef; sendika ve ortak tarım pazarıydı. Fakat para birliği için bu gerekli görülmedi. Bunun yanı sıra iyi işleyen uluslararası para sistemi kuruldu.

O zamanların Avrupa Ekonomik Topluluğu'na üye ülkelerin millî merkez bankalarının birlikte çalışmaları için ilk kurum, 1964 yılında oluşturulan yönetim komitesiydi. Avrupa para birliğinin tarihi, 1970'te başladı. Böylece ilk kez bir Avrupa Para Birliği kurulması için zemin hazırlandı. 1972 yılında bazı Avrupa devletlerinin kurları arasında kambiyo rayici ile Avrupa Döviz Kuru Mekanizması başlatıldı. Euro'nun en fazla yüzde 2.25 oranında düşmesine veya değer kazanmasına izin verildi.

1989 yılında, o zamanların komisyon başkanı Jacques Delors, Avrupa Ekonomik ve Parasal Birliği temeline dayalı bir plan sundu. 1995'te Avrupa Konseyi, hazırlık çalışmalarına dayalı bir işlem planı ve 1999 yılında adını teyit ettiren, şimdi "Euro" olarak adlandırılan yeni para birimini duyurdu.

Onbir devletin, parasal birliğe katılma kriterlerine karar verildi. Bu ülkeler; Belçika, Almanya, Finlandiya, Fransa, İrlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Avusturya, Portekiz ve İspanya idi.

2002 yılının ocak ayında son aşama gerçekleşti ve Euro ortak para birimi olarak kabul edildi. 5 Ocak 2003 tarihinde, akli dengesi yerinde olmayan biri, küçük bir uçakla Avrupa Merkez Bankası (AMB) binasına bir saldırı düzenleyeceği tehdidini ortaya atınca konu tekrar dünya gündemine geldi. Bu "tiyatro" oyunu, kazasız bir şekilde sonuçlandı.

3 Haziran 2009'da, on yıllık AMB tarihinde ilk kez uyarı grevi yapıldı. Uzlaşma sağlandıktan sonra hedefler belirlendi. Öncelikli hedef, Euro Bölgesi'nde fiyat düzeyi konusunda istikrar sağlamaktı. Bir başka hedef ise devamlı büyüme amacıyla Avrupa Birliği'ndeki ekonomik politikanın desteklenmesiydi. Anlaşmanın temel öğeleri şu şekilde:

* Para politikasının belirlenmesi ve uygulanması,

* Döviz alım satımının sağlanması,

* Üye ülkelerin para kaynaklarının yönetimi,

* Milli ekonomideki para dolaşımının, özellikle de sorunsuz işleyen bir ödemeler sisteminin teşvik edilmesi.

Euro, Avrupa'da 350 milyon kişinin para birimi. Dünya çapında ise iki yüz milyondan fazla kişi euroya sabitlenmiş para birimlerini kullanıyor. Amerika Birleşik Devletleri dolarından sonra dünyanın en büyük ikinci rezerv para birimi ve aynı zamanda en çok işlem gören ikinci para birimi.

Dolaşımda 1.4 trilyon Euro'dan fazla para var. Dünyada dolaşımda olan banknot ve madeni paraların en yüksek birleşik değerlerinden birine sahip.

Euro adı resmen, 16 Aralık 1995'te Madrid'de kabul edildi. 1 Ocak 1999'da para birimi olarak dünya finans piyasalarına tanıtıldı. Eski Avrupa Para Birimi'nin (ECU – European Currency Unit) yerini, 1:1 oranında devraldı. Fiziksel euro madeni paraları ve banknotları 1 Ocak 2002'de dolaşıma girdi. Mart 2002'ye gelindiğinde eski para birimleri tamamen ortadan kalkmıştı.

Aralık 1999 ile Aralık 2002 arasında Euro, ABD doları ile paritenin altında işlem gördü. Ancak o zamandan beri ABD doları ile pariteye yakın veya paritenin üzerinde işlem görüyor.

Euro banknotlarının tasarımı, Avusturyalı Robert Kalina tarafından yapıldı. Banknotlar, Avrupa mimarisinin sanatsal bir dönemine adandı. Banknotların ön yüzünde pencereler veya geçitler bulunurken, arka yüzünde birlik içindeki eyaletler ve gelecek arasındaki bağlantıları sembolize eden köprüler bulunuyor.

Para birimine katılmak için üye devletlerin, GSYİH'lerinin (gayrisafi yurt içi hasılalarının) yüzde 3'ünden az bütçe açığı, GSYİH'lerinin yüzde 60'ından az borç oranı, düşük enflasyon ve AB ortalamasına yakın faiz oranları gibi sıkı kriterleri karşılamaları gerekiyor. Ama bu hedeflere genelde ulaşılamıyor.

(Not: Türk Dil Kurumu TDK, "Avro" kelimesini kullanıyor.)

---------------------------

Euro ile ilgili gerçekler

* Euro, daha büyük bir Avrupa Birliği hayalinin parçasıyken, aynı zamanda istikrarsızlığa bir tepki olarak da ortaya çıktı. Euro'nun piyasaya sürülmesi için neredeyse on yıllık bir hazırlık, kurumların oluşturulması, ekonomik kriterlerin belirlenmesi ve finansal sistemlerle uyum sağlanması gerekti.

* Bir zamanlar 500 Euro'luk banknot en değerli banknottu. Ancak yüksek değeri onu kara para aklama ve yasadışı işlemler için suçluların gözdesi haline getirmişti. Sonuç olarak, Avrupa Merkez Bankası 2019'da bu banknotun basımını durdurdu. Bununla birlikte, eğer 500 Euro'ya rastlarsanız endişelenmeyin. Hala yasal ödeme aracıdır ve çoğu bankada bozdurulabilir.

* Euro banknotlarındaki köprüler, kemerler ve kapılar gerçek Avrupa simgeleri gibi görünebilir ancak öyle değiller. Avrupa Merkez Bankası, banknotları tasarlarken kayırmacılığı önlemek için belirli ülkelerin gerçek yapılarını kullanmaktan kasıtlı olarak kaçınmıştır.

* Euro simgesi rastgele seçilmedi. 1990'larda kısa bir listeden seçildi. Basit, anlaşılır ve anlamlı olacak şekilde tasarlandı. Simgesi, Avrupa kelimesinin ilk harfine bir gönderme olan Yunanca epsilon harfinden esinlendi. İçinden geçen iki yatay çizgi ise, istikrarı temsil ediyor.

* Euro banknotları, sahteciliğe karşı koruma teknolojisi açısından dünyanın en gelişmişleri arasında. Her banknotun kendine özgü bir boyutu ve rengi var. Çoğunda görme engelli kullanıcılara yönelik dokunsal unsurlar bulunuyor.

* Güvenlik özellikleri şunlar:

(1) Işığa tutulduğunda filigranlar görülebilir.

(2) Eğildiğinde değişen hologramları olur.

(3) Renk değiştiren mürekkep kullanılır.

(4) Yüzeye dokulu bir his veren kabartmalı baskısı vardır.

(5) Mikro metin, yalnızca büyüteç altında görünür.

(6) Euro banknotları saf pamuk elyaflı kağıttan yapılır.

* 2022 itibarıyla dolaşımda 27.9 milyar Euro banknotu vardı. Euro Bölgesi'nde dolaşımda 141 milyar Euro madeni para bulunuyor. Bunlardan 38 milyarı, AB genelinde cüzdanlarda. 50 euro'luk banknotlar, dolaşımda 13.6 milyar adetle en çok kullanılan banknot.

* ECB, dolaşımdaki tüm fiziksel euro banknotlarını üretmemekte. Euro basımı, AB genelindeki 11 yüksek güvenlikli lokasyonda ulusal merkez bankaları ve özel şirketler tarafından lisans altında gerçekleştiriliyor.

* Banknot kağıdı büyük ölçüde pamuk liflerinden üretiliyor. 2019 yılında, Euro banknotlarının üretiminde yaklaşık beş bin 210 ton pamuk lifi kullanılmış ve bu liflerin yüzde 57'sinin sürdürülebilir kaynaklardan geldiği onaylanmış.

* 2020 yılında, her 1 milyon banknottan yalnızca 17'si sahte olarak tespit edildi. Bu, tüm büyük para birimleri arasındaki en iyi oranlardan biri. Banknotlar, hologram ve filigran gibi belirgin olanlardan mikro baskı gibi daha incelikli özelliklere kadar birçok güvenlik özelliğine sahip. Diğer güvenlik özellikleri ise yalnızca ultraviyole ışık altında görülebiliyor, çıplak gözle görülemiyor.

* Euro, küresel ticarette önemli bir rol oynamakta ve ABD dolarından sonra uluslararası işlemlerde en sık kullanılan ikinci para birimi konumunda. Küresel ticaretin yaklaşık yüzde 30'u euro ile gerçekleştiriliyor.

* Euro banknotları, sahteciliği önlemek, bütünlüklerini ve güvenilirliklerini sağlamak için tasarlanmış, gelişmiş güvenlik özellikleriyle donatılmış. Bu özellikler arasında hologramlar, filigranlar, kabartma baskı, güvenlik şeritleri ve ultraviyole mürekkep gibi özellikler yer alıyor.

* Dijital Euro, Avrupa Merkez Bankası'nın (ECB) Temmuz 2021'de kararlaştırdığı, merkez bankası dijital para biriminin olası tanıtımına yönelik bir proje. Amaç, Euro Bölgesi Merkez Bankaları Sistemi tarafından ihraç edilecek hızlı ve güvenli bir elektronik ödeme aracı geliştirmek. Uygulama için hedef tarih; 2029.