Limon 150 liraya dayandı
İDRİZ ÇOKAL/ Sebze meyve fiyatları enflasyonist ortam nedeniyle oldukça hareketli. Pazarda manavda fiyatlar sürekli değişiyor. Enflasyonist ortamlarda bunlar bir nebze normal ama bir de normalin çok üstünde artışların olduğu ürünler var. Sebze meyvede bu fahiş fiyat artışları geçmişte de zaman zaman yaşandı. Fiyatların rekor üstüne rekor kırdığı dönemler oldu. Örneğin patates, soğan, domates gibi Türkiye'de üretimi bol ürünlerin astronomik fiyatları halen hafızalarda. Bazen de aşırı arz nedeniyle fiyatların dip yaptığı günleri gördük.
Sebze ve meyve fiyatlarındaki hareketlilik pandeminin başladığı 2020 yılından bu yana devam ediyor. O dönemlerde 5 lira seviyesinde olan sebze meyveler bugün 100 liralara ulaştı. Hele bazı ürünlerde akıllara durgunluk verecek fiyat artışları yaşanıyor. Bunların başında da limon geliyor. Fiyat artışlarına bakılır ise enflasyonun bu ayki baş aktörlerinden birinin limon olacağı kesin gibi.
Hasat döneminde tarlada 25 liradan alıcı bulan limon, bu sıralar halde 100 lirayı gördü. Perakende fiyatları ise 150 liraya dayanmış durumda. Ancak şunu hemen belirtelim. Bu astronomik fiyat artışından ne yazık ki üreticiler yararlanmıyor. Çünkü bu ürünler bahsettiğimiz gibi 25 lira seviyesinden toptancı tüccarların eline geçiyor. Yani dalında limon yok. Sevkiyatlar yeraltı ve soğuk hava depolarından yapılıyor. Elinde limon bulunduran tüccar ve marketler fiyatlarla istediği gibi oynuyor. Bu tip durumlarda ithalatın önü açılır ancak navlun ücretlerindeki yükseklik, limonun güney yarımküre ülkelerinden ithalatını da mümkün kılmıyor. Bu yüzden sezon sonu ürün olmadığı için fiyatlar yükselmeye devam ediyor.
YENİ MAHSUL ÇIKINCA FİYATLAR GERİLER
Belirttiğimiz gibi şu anda tarlada limon yok. Yeni dönem hasat ise en erken ağustos sonunda başlayacak. Türkiye'de limonun üç ayrı hasat dönemi var. Mayer denen erkenci limonların hasadı en erken ağustos ortasında başlar. Ardından eylül sonunda enterdonat cinsi limon piyasaya girer. Türkiye bu limon cinsinde 550 bin tonluk üretimi ile lider konumunda. En son da aralık ayında küt diken yediveren cinsi limonun hasadına geçilir. Bunun hasat dönemi de nisan ve mayıs ayına kadar devam eder. Piyasalara bakılırsa fiyatlar ilk hasat dönemi ile birlikte gerilemeye başlayacak. Yeni dönemde üreticiler limonun tarla çıkış fiyatının kalibresine, kalitesine göre 35-60 lira arasında olmasını öngörüyor. Bu rakamların altındaki fiyatın ise üreticiyi küstüreceği belirtiliyor.
ÜRETİM ÜSSÜ MERSİN
Limon üretiminin en yoğun yapıldığı il hiç şüphesiz Mersin. Yaklaşık 1.2 milyon tonluk toplam üretimin 700 bin tonunu Mersin karşılıyor. Mersin Ziraat Odası Başkanı Musa Yılmaz, yaptığı değerlendirmede limon üreticisinin bu yüksek fiyatlarla bir ilgisinin olmadığını, üreticinin de zarar ettiğini söylüyor. Tarım sektörünün genel olarak zor günler geçirdiğini belirten Yılmaz, çiftçinin dayanacak gücünün kalmadığını vurguluyor. Yılmaz, "Limon sezonu üretici açısından bitti. Dalında limon yok. Ürün tüccarda, depolarda. Rekolte biraz düşüktü. Tarladan çıkış fiyatları istediğimiz seviyede değildi. Ancak perakendedeki fiyatlar yüksek. Böyle dönemlerde devlet kurumlarının daha etkin olmasını öneriyorum. Tarım kredi kooperatiflerinin market zinciri var. Çiftçinin ürününün para etmediği, buna karşılık perakendede fiyatların aşırı yükseldiği dönemlerde devreye girmeli. Böylece piyasa regüle olur, fiyatlar istikrara kavuşur" diyor.
Adana Seyhan Ziraat Odası Başkanı Süleyman Girmen da, limon fiyatlarındaki dalgalanmanın sezon sonunda arz yetersizliğinden kaynaklandığını söylüyor. Kendisi de limon üreticisi olan Girmen, yüksek fiyatların ağustos ayında erkenci limonun hasat edilmesiyle gerileyeceğini belirtiyor. Geçen sezon rekoltenin düşük olduğunu belirten Girmen, "Geçen yaz aşırı sıcak nedeniyle yüzde 25 civarında bir rekolte kaybı oldu. Bu da fiyatlara yansıdı. Tarlada ortalama 25 lira seviyesinden satıldı. Şu an hasat dönemi değil. Limonlar depoda. Fiyatlar arz yetersizliği nedeniyle artıyor. Yeni hasat dönemi ile birlikte fiyatlar normal seviyelerine gelir. Ancak bir noktayı da belirtmek lazım. Birçok tarım ürününde girdi maliyetlerinde ciddi artışlar var. Girdi maliyetleri düşmediği sürece fiyatlar çok da geri gelmeyecek. Bugün işçilik, ilaçlama, sulama gibi maliyetler inanılmaz arttı. Tarımın asıl sorunu plansız üretim ve girdi maliyetleri. Bu iki konuya çözüm bulunmalı" diyor.
ÇEKİRDEKSİZ LİMON SOFRALARDA
Peki, dünyada ve Türkiye'de limon üretimi ne durumda? Dünya Tarım Örgütü (FAO) verilerine göre; Hindistan, Meksika, Çin, Arjantin, Brezilya, Türkiye ve İspanya dünya limon üretiminin yüzde 79'unu karşılıyor. Dünyada yıllık limon üretimi 8 milyon ton seviyesinde gerçekleşirken, Türkiye 1 milyon 500 bin ton ile önemli bir üretici konumunda bulunuyor. Yıllık ihracatı da 550 bin ton olarak gerçekleşiyor. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye üretiminin yüzde 93'ü Akdeniz, yüzde 7'si Ege Bölgesi'nden karşılanırken, Mersin, Adana ve Muğla toplam üretimin yüzde 90'ını karşılıyor.
Hem iç piyasa hem de ihracat için özel bir yeri olan limonda yeni çeşit çalışmaları da oldukça yaygın. Bu çalışmalardan birini de Tarım ve Orman Bakanlığı'na bağlı Alata Bahçe Kültürleri Araştırma Enstitüsü gerçekleştiriyor. 1944'ten bu yana birçok başarılı çalışmaya imza atan Enstitü, 2018 yılında üç adet çekirdeksiz limon çeşidi geliştirdi. Alata'daki uzman ekip sürekli yeni çeşitler üzerinde çalışıyor. Kütdiken limon çeşidi çalışması sonucunda 'Alata', 'Gülşen' ve 'Uzun' adlı üç farklı çekirdeksiz limon çeşidi geliştirilerek tescil ettirildi. Her üç limon çeşidi de verim ve meyve özellikleri bakımından genel olarak Kütdiken çeşidiyle benzer özelliklere sahip, sadece çekirdeksizlik özelliği bakımından farklılık arz ediyor. Enstitünün geliştirdiği bu üç limon çeşidi ticari olarak dikilmesi için fidancılara hakları devredildi. Böylece bu fidanlar yeni bahçelerde yerini almaya başladı. Birkaç yıl içinde bu yeni çeşidin de sofralara gelmesi bekleniyor.
Cengiz BALIK / Ege Yaş Meyve Sebze İhracatçıları Birliği Başkanı
"Bu yıl yüksek rekolte bekliyoruz"
Mutfaktan temizliğe, cilt bakımından sağlığa kadar hayatın pek çok alanında kullanılan limon Türkiye'nin ihracatta da güçlü olduğu ürünlerin başında geliyor. Limon üretiminde dünyanın önde gelen ülkesinden biri olan Türkiye, limon ihracatında 5'inci sırada yer alıyor. Türkiye'nin limon üretimi 2024 yılında 1 milyon 730 bin ton olmuştu. TUİK verilerine göre limon üretimi 2025 yılında yüzde 35 düşerek 1 milyon 128 bin tona geriledi. 2026 yılı rekoltesiyle ilgili konuşmak için erken olmakla birlikte 2025 yılından daha yüksek bir rekolte beklentisi içindeyiz. Limon ihracatı 2024 yılında 578 bin ton karşılığı 357 milyon dolar olurken, 2025 yılında 360,5 bin ton limon ihraç ederek 402,5 milyon dolar döviz geliri elde ettik. Limon ihracatımız miktar bazında yüzde 38 düşerken, döviz getirisi yüzde 13 artış gösterdi. 2025 yılında en çok limon ihraç ettiğimiz ülkeler 161,5 milyon dolarla Irak, 81 milyon dolarla Rusya Federasyonu, 23,7 milyon dolarla Romanya, 21,7 milyon dolarla Polonya ve 17,7 milyon dolarla Ukrayna oldu. 2025 yılında yaş meyve sebze ürünlerinin ihracat performansına baktığımızda limon, mandalinadan sonra en çok ihracat yaptığımız ikinci ürün olmayı başardı. Narenciye ürünleri arasında önemli bir ihraç kalemi olan limonda ihracat miktar bazında 2026 yılında da düşmeye devam etti. Limon ihracatı 2026 yılının ocak – nisan döneminde miktar bazında yüzde 30'luk kayıpla 191 bin tondan 134 bin tona düştü. Limonda ihracat geliri aynı dönemde yüzde 18'lik artışla 165 milyon dolardan 195 milyon dolara çıktı.
En fazla ihracat Irak'a yapılıyor
Türkiye'den en çok ihracat yapılan ülkelere bakıldığında Irak 64,5 milyon dolarla ilk sırada yer alırken, Rusya'ya limon ihracatı yüzde 62'lik artışla 30,6 milyon dolardan 50 milyon dolara yükseldi ve ikinci sırada yer aldı. Üçüncü sırada 14,5 milyon dolarlık ihracatla Romanya bulunuyor. Bu ülkeleri 11 milyon dolarla Sırbistan, 8 milyon dolarla Ukrayna, 7 milyon dolarla Polonya, 6,8 milyon dolarla Bulgaristan, 3,8 milyon dolarla Azerbaycan, 2,8 milyon dolarla Suudi Arabistan ve 2,7 milyon dolarla Bosna Hersek takip etti.
Ülkelerin limon üretimi (Milyon / Ton)
Hindistan 3.5
Meksika 2.9
Çin 2.6
Türkiye 1.5
Brezilya 1.4
Arjantin 1.3
İspanya 1.1
Kaynak: FAO