Ulusal Yapay Zeka Kurulu geliyor
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda yürütülen çalışmalarda yapay zeka yönetişimi dört temel işlev üzerine kuruluyor: "Stratejik yönlendirme ve koordinasyon, uygulamaların takibi, etik rehberlik ve teknik güvenlik değerlendirmesi".
Yeni yapının merkezinde Ulusal Yapay Zeka Kurulu bulunacak. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan başkanlığında faaliyet göstermesi planlanan kurul; yapay zeka alanındaki ulusal öncelikleri belirleyecek, yıllık uygulama planlarını onaylayacak ve büyük ölçekli kamu ile ekosistem yatırımlarına yön verecek.
Kurulun görevleri arasında kurumlar arasındaki yetki uyuşmazlıklarını ve uygulamanın önündeki engelleri çözmek, stratejik öncelikleri belirlemek ve kaynak tahsisine ilişkin kararları koordine etmek de yer alıyor.
Kurul ayrıca her yıl "Ulusal Yapay Zeka Politika Mektubu" yayımlayacak. Böylece hem kamuoyuna hem de yatırımcılara Türkiye'nin yapay zeka politikalarında izleyeceği yön konusunda düzenli bir çerçeve sunulması hedefleniyor.
Kurulun sekretarya görevini ise Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesindeki Millî Teknoloji ve Yapay Zeka Genel Müdürlüğü üstlenecek. Yapay zekâ eylemleri tek bir portal üzerinden izlenecek
Eylem Planı'nın uygulanmasını takip etmek üzere Program Ofisi oluşturulacak. Ofisin görevleri arasında yıllık uygulama planlarının hazırlanması, eylemlerin projelendirilmesi ve ilerlemenin takip edilmesi bulunuyor. Kamu yapay zeka uygulamalarının planlanması ve koordinasyonunda ise Siber Güvenlik Başkanlığı Kamu Yapay Zeka Genel Müdürlüğü de yapının içinde yer alacak.
Sistemin en dikkat çekici unsurlarından biri ise "Ulusal Yapay Zeka İlerleme ve Şeffaflık Portalı" olacak. Portal üzerinden her eylem için; "sorumlu kurum, alt görevler, takvim, bütçe gerçekleşmesi, hedefler ve performans göstergeleri, mevcut durum" kamuoyuyla paylaşılacak.
İlerleme durumu yeşil, sarı ve kırmızı göstergelerle izlenirken, eylemler arasındaki bağımlılıkların ve kritik yolun da görünür hale getirilmesi planlanıyor. Kişisel veriler ve ticari sırlar kapsam dışında tutulacak; kurumların ayrıntılı yönetim ekranları ise rol bazlı erişim sistemiyle korunacak.
KİM SORUMLU?
Yeni yönetişim modelinde yalnızca hedeflerin değil, sorumlulukların da netleştirilmesi amaçlanıyor. Her eylem için sorumlu, hesap verebilir, danışılacak ve bilgilendirilecek kurumları gösteren bir görev dağılımı matrisi hazırlanacak. Bu matriste karar alma, uygulama, teknik değerlendirme, etik rehberlik, mevzuat uyumu, bütçe tahsisi ve izleme gibi roller ayrı ayrı tanımlanacak.
Böylece kurumlar arasındaki yetki çakışmalarının, mükerrer çalışmaların ve sorumluluğu belirsiz faaliyetlerin azaltılması hedefleniyor.
YAPAY ZEKANIN ETİK TARAFINA ÖZEL KURUL
Yapay zeka yönetişiminin etik boyutu için de Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu oluşturulacak. Kamu, özel sektör, akademi ve sivil toplum temsilcilerinden oluşması planlanan kurul; yapay zeka sistemlerinde adalet ve yanlılık, açıklanabilirlik, veri menşei, güvenlik, sağlamlık ve insan gözetimi gibi konularda uygulamaya dönük rehberler hazırlayacak.
Çocuklar ve hassas grupları etkileyen yapay zeka uygulamaları da kurulun öncelikli alanları arasında olacak. Vatandaşların ve kullanıcıların yapay zeka uygulamalarına ilişkin başvuruları da belirlenen süreler içerisinde değerlendirilerek ilgili kurumlara yönlendirilecek. Ancak Etik Kurulun rolü rehberlik ve etik değerlendirmeyle sınırlı olacak. Bağlayıcı denetim ve yaptırım yetkisi ilgili sektörel düzenleyici kurumlarda kalacak.
Yönetişim modelinin dördüncü ayağını ise teknik güvenlik değerlendirmesi oluşturacak. Bu kapasitenin Siber Güvenlik Başkanlığı koordinasyonunda ve TÜBİTAK Yapay Zeka Enstitüsü iş birliğiyle güçlendirilmesi öngörülüyor.
Böylece Türkiye'nin yeni yapay zeka yönetişim modelinde karar alma, uygulama, etik değerlendirme ve teknik güvenlik birbirinden ayrılmış ancak birbiriyle bağlantılı dört katman halinde kurgulanıyor.
YENİ MODELİN FARKI: ÖLÇÜLEBİLİRLİK
Bu yapının dikkat çekici tarafı yalnızca yeni kurullar oluşturması değil. Sorumluluğun kime ait olduğunun, hangi hedefin ne zaman gerçekleştirileceğinin ve ilerlemenin hangi göstergelerle ölçüleceğinin görünür hale getirilmesi hedefleniyor. Başka bir ifadeyle Türkiye, yapay zeka politikasında yalnızca "ne yapacağız?" sorusuna değil, "kim yapacak, ne zaman yapacak, ne kadar ilerledi ve bundan kim hesap verecek?" sorularına da sistematik yanıt vermeye hazırlanıyor.
Eylem Planı'nın yönetişim mimarisi bu nedenle Türkiye'nin yapay zeka politikasında teknoloji geliştirme kadar hesap verebilirlik, etik ve şeffaflığı da kurumsallaştırmayı hedefleyen önemli bir adım olarak öne çıkıyor.