Kırsal kalkınma için yeni hamle
HÜLYA GENÇ SERTKAYA/ Kırsal kalkınmada yeni dönemin kapıları aralanıyor. Dünya Bankası tarafından sağlanacak kaynakla uygulanacak "Türkiye Tarım-Gıda Sektörünün İstihdam ve Kırsal Refah İçin Dönüşüm Projesi" (TARGET) bu yıl içinde hayata geçirilecek. Tarım ve gıda alanına yatırım yapmak isteyen girişimcilerin finansmana erişimini kolaylaştıracak paket, 14 Mayıs Dünya Çiftçiler Günü toplantısında Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından açıklandı. Tarımda hangi ürünün nereye ekileceğini belirledikleri devrim niteliğindeki "Üretim Planlaması'nda" iki yılı geride bıraktıklarını dile getiren Erdoğan, şimdi ise tarımda planlamanın ikinci safhasına geçtiklerini kaydetti. Bu yeni aşamada artık tarımsal yatırımları da planlayacaklarını dile getiren Erdoğan, Tarım ve Orman Bakanlığı aracılığıyla Dünya Bankası tarafından sağlanacak kaynakla kırsal kalkınmada 5.3 milyar dolarlık yeni finansman desteği sağlanacağını söyledi.
10 MİLYON DOLARA KADAR KAYNAK
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) tarafından uygulanacak TARGET Projesi'nin bu yıl içinde başlatılması planlanıyor. Açıklamalara göre, TARGET Projesi çerçevesinde yatırım tutarının yüzde 80'ine kadar geri ödemeli finansman ve kredi garanti sistemi destekleri sağlanacak. İşletmelere 24 ay geri ödemesiz 7 yıla kadar vadeli ve proje büyüklüğüne göre 10 milyon dolara kadar finansman imkanı sunulacak. Bu finansman desteği, tarım ve gıda alanında yapılacak tesis inşaatı ve makine ekipman yatırımlarına verilecek. 10 yıl boyunca planlanan 5.3 milyar dolarlık finansman paketinin ilk 750 milyon doları bu yıl içinde girişimcilerin kullanımına açılacak.
Yine bu proje kapsamında Kredi Garanti Fonu'nun da dahil olacağı mekanizmayla krediye erişimde sorun yaşayan ve birincil üretim yapan çiftçiler için yaklaşık 500 milyon dolarlık kredi hacmi oluşturulacak. Böylece 400 bin çiftçiye ürünlerini pazarlayabilecekleri yeni kanallar açılmış olacak. 250 bin kişiye yeni istihdam imkanı sağlanacak.
241 MİLYON EURO KULLANDIRILACAK
Öte yandan tarıma ve kırsal kalkınmaya destekler yeni paketle sınırlı değil. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın ilgili kuruluşu olan TKDK, 2021-2027 IPARD Programı (IPARD III Dönemi) 2026 yılı çağrı takvimini 17 Mart'ta açıklamıştı. IPARD Programı kapsamında bu yıl dört çağrıya çıkılarak toplam 241 milyon euro kaynak kullandırılacak. Faydalanıcılara uygun harcamalar karşılığında sağlanacak mali desteğin kaynağı, Avrupa Birliği ve Türkiye Cumhuriyeti eş finansmanında oluşturulan IPARD Programı Fonu olacak. Çıkılacak çağrı ilanı kapsamında, IPARD III Programı'nın uygulanacağı 81 ilde proje başvurusu yapılabilecek.
DESTEKLENECEK YATIRIMLAR
Açıklanan takvimi göre, TKDK Mayıs'ta 30 milyon euro bütçeli tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması ile ilgili fiziki varlıklara yönelik yatırımlar çağrısına çıkacak. Başvuru dönemi haziran ve temmuz aylarında il koordinatörlükleri ve il irtibat ofislerine yapılacak. 30 milyon euro bütçeli tarımsal işletmelerin fiziki varlıklarına yönelik yatırımlar tedbirine yönelik çağrıya ise haziranda çıkılacak. Başvurular temmuz ve ağustos aylarında kabul edilecek. 156 milyon euro bütçeli kırsal alanda kamu altyapı yatırımları tedbiri kapsamında temmuz ayında çağrıya çıkılacak. Ağustos ayında başlayacak başvuru süreci kasımda sona erecek. 25 milyon euro bütçeli çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve iş geliştirme tedbiri çağrısına da temmuzda çıkılacak. Başvurular ağustos ve eylül döneminde yapılacak. TKDK ilk olarak bu çağrıya nisanda çıkılacağını duyurmuştu. Ancak daha sonra çağrı tarihi değiştirildi.
BİRÇOK İŞ KOLU DESTEK KAPSAMINDA
Kırsalda üretim, istihdam ve teknolojik dönüşümü desteklemek amacıyla 10 milyar lira bütçeli Kırsal Kalkınma Yatırım Programı'na ise, 12 Haziran'a kadar başvuruda bulunabilecek. Program kapsamında, modern seralar ve hayvansal üretim tesislerinden tarım teknolojilerine, su ürünlerinden arı yetiştiriciliği ve modern sulama sistemlerine kadar birçok alanda destekler verilecek.
Kırsal Kalkınma Yatırım Programı çerçevesinde bu yıl; önceki yıllardan farklı olarak hem hibe desteği oranı hem de hibe desteği alacak proje tutarı limiti artırıldı. Program kapsamında hibeye esas proje tutarı alt limiti 100 bin lira, üst limiti 30 milyon lira olacak. Aile işletmeleri için ise üst limit 8 milyon lira olarak uygulanacak. Kabul edilen projelerde KDV dahil hibe yüzde 50-70 olacak. Bu çerçevede, ilgili alanda eğitim alan gençler yüzde 70, birinci derece tarımsal amaçlı örgütler yüzde 70, Organize Tarım Bölgelerinde yapılan yatırımlar yüzde 70, kadınlar/gençler/yatırım yeri köy, belde, kır olanlar yüzde 60 oranında hibe desteğinden faydalanabilecek. Yenilenebilir enerji ve otomasyon için yüzde 5 ek hibe sağlanacak. Tarımsal açıdan yeraltı suları yetersiz seviyede ve su kısıtı ilan edilen ilçelerde yapılacak başvurularda tüm konular için yüzde 70 hibe desteği verilecek.
BÜTÇENİN YÜZDE 30'U AİLE İŞLETMELERİNE AYRILDI
Program bütçesinin en az yüzde 20'si genç ve kadın girişimcilere, yüzde 30'u ise aile işletmelerine ayrılıyor. Geniş bir yatırım yelpazesinin hedeflendiği program kapsamında desteklenecek yatırımlar arasında; tarımsal ürünlerin işlenmesi, paketlenmesi ve depolanması, kapalı ortamda bitkisel üretim (yüksek tünel, modern sera, kültür mantarı), büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı hayvan yetiştiriciliği ve kesimhaneleri, su ürünleri yetiştiriciliği, hayvansal ve bitkisel orijinli gübre, tarımsal amaçlı örgütler için ortak makine parkı, arı yetiştiriciliği, tarımsal bilişim sistemleri, ipek böceği yetiştiriciliği, yenilenebilir enerji kaynakları kullanımına yönelik yatırımlar gibi birçok başlık yer alıyor. Program, klasik üretim yatırımlarının yanı sıra dijitalleşme ve ileri teknoloji uygulamalarını da destekleyerek tarımda dönüşümü hızlandırmayı hedefliyor.
Yeni düzenleme ile yalnızca üretim kapasitesinin artırılması değil aynı zamanda veri temelli üretim, akıllı tarım uygulamaları, otomasyon ve robotik sistemler gibi yenilikçi alanların da desteklenmesi hedefleniyor.
Tasarruflu tarımsal sulama sistemlerine hibe
Kırsal Kalkınma Yatırım Programı ile ayrıca tasarruflu tarımsal sulama sistemleri kapsamında; hibeye esas proje üst limiti KDV dahil 10 milyon liraya kadar yatırımlara yüzde 50-70 oranında hibe desteği verilecek. Bu çerçevede hibe verilecek yatırım konuları ise şu şekilde belirlendi:
"Tarla içi sistemler: Damla sulama, yağmurlama, mikro yağmurlama, yüzey altı damla sulama. Mekanik büyük sistemler: Center pivot/Lineer sulama sistemleri, tamburlu sulama sistemleri. Yenilenebilir enerji ve teknoloji odaklı sistemler: Güneş enerjili sulama, akıllı sulama/otomasyon sistemleri."
Tarımsal Ar-Ge projelerine de destek var
Tarımsal Araştırmalar ve Politikalar Genel Müdürlüğü'nün (TAGEM) 16 Mart'ta çağrıya çıktığı Ar-Ge Destek Programı 21. Proje çağrısı için son başvuru tarihi 5 Haziran. Çağrı kapsamında; üniversiteler, TÜBİTAK Ar-Ge birimleri, sivil toplum, meslek ve çiftçi kuruluşları (dernek, vakıf ve bunların iktisadi işletmeleri, oda, borsa, birlik ve üst birlikleri/iktisadi teşekkülleri, kooperatifler), özel sektör kuruluşları (sermaye şirketleri) başvuru yapabilecek. Bunlar haricindeki kurum/kuruluşlar ve gerçek kişilerin proje başvuruları değerlendirme dışı bırakılacak. Çağrı kapsamında başvuru yapılacak proje konuları, çağrıyla birlikte açıklanan öncelikli Ar-Ge konuları kapsamında olacak.
Yürütücü kurum türüne göre KDV hariç Bakanlık destek üst limitleri ve oranları şöyle: "Üniversiteler, TÜBİTAK Ar-Ge birimlerinde destek üst limiti 1 milyon lira, destek oranı en fazla yüzde 100 olarak uygulanıyor. Sivil toplum, meslek ve çiftçi kuruluşlarında destek üst limiti 1 milyon lira, destek oranı en fazla yüzde 70, özel sektör kuruluşlarında destek üst limiti ise 5 milyon lira, destek oranı en fazla yüzde 70." Bu arada 21. Proje çağrısı kapsamında yapılacak proje başvurularında proje ortaklığı bulunması zorunlu olacak.